☰ Mundarija · Rus tili

Ketma-ket harakatlar: sovershennyy vid ravishdoshi; takrorlash

Darslar 19–20 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
19

Asosiy va qo‘shimcha harakat ketma-ket: sovershennyy vid ravishdoshi

Darslik: 64–66-betlar
MaqsadSovershennyy vid ravishdoshini («написав, улыбнувшись») yasash va qo‘shimcha harakat avval bo‘lganini ifodalash.
Yangi so‘zlar
tugatib · закончивuyg‘onib · проснувшисьyuvinib · умывшисьketma-ket · последовательно
Tushuntirish

Sovershennyy vid ravishdoshi «что сделав?» savoliga javob beradi va asosiy harakatdan oldin tugagan qo‘shimcha harakatni bildiradi: «Пообедав, дети пошли в парк». U infinitiv o‘zagidan yasaladi: unli o‘zakdan keyin «-в» («нарисовать — нарисовав, купить — купив, сказать — сказав»); o‘tgan zamon o‘zagi undosh bilan tugasa «-ши» («запереть — запер — заперши»; bunday shakl kam ishlatiladi). «-ся» li fe’llarda «-вшись»: «вернуться — вернувшись, умыться — умывшись». Asosiy va qo‘shimcha harakatni bir shaxs bajaradi, ravishdosh oboroti vergul bilan ajratiladi. Nesovershennyy bilan solishtiring: «Читая книгу, он улыбался» (bir vaqtda) va «Прочитав книгу, он вернул её» (avval o‘qidi, keyin qaytardi).

Namunalar
«В походе». «Дойдя до реки, туристы остановились. Поставив палатку, они немного отдохнули. Набрав в бутылки чистой воды, они пошли дальше.»
Jadval: «купить — купив»; «прочитать — прочитав»; «встретиться — встретившись»; «сесть — сев».
Sinfda faoliyat

«Что сначала?» O‘qituvchi ikki harakatni aytadi («открыть дверь, войти»). O‘quvchilar gapni ravishdosh bilan boshlaydi: «Открыв дверь, я вошёл».

Mashq
1
Ravishdosh yasang: «нарисовать, решить, вернуться, причесаться».
2
Ikki gapni birlashtiring: «Я решил задачу. Я пошёл гулять».
3
Tanlang: «(Читая / Прочитав) книгу, я вернул её в библиотеку».
4
Nega sovershennyy ravishdosh avvalgi harakatni ko‘rsatadi?