☰ Mundarija · Rus tili

Harakatning o‘rni va vaqti: o‘rin va payt ravishlari

Darslar 23 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
23

Harakatning o‘rni va vaqti: o‘rin va payt ravishlari

Darslik: 76–80-betlar
MaqsadO‘rin va payt ravishlarini farqlash, ularning yasalishini va «-о/-а» yozilishini bilish.
Yangi so‘zlar
yaqinda · вблизиuzoqdan · издалекаkechqurun · вечеромbir kuni · однажды
Tushuntirish

O‘rin ravishlari («наречия места») «где? куда? откуда?» savollariga javob beradi: «здесь, там, рядом, вверху, внизу, справа, слева, вперёд, сюда, туда, отсюда, оттуда, издалека». Payt ravishlari («наречия времени») «когда? как долго? с каких пор? до каких пор?» savollariga javob beradi: «утром, вечером, сегодня, вчера, рано, поздно, давно, недавно, долго, иногда, однажды, сначала, потом». Ular otdan, sifatdan yoki ravishdan yasaladi: «весна — весной, бок — сбоку, ночь — ночью, близкий — вблизи, высокий — высоко, ранний — рано». Old qo‘shimcha va ot predlogli birikma qo‘shib yoziladi (predlog old qo‘shimchaga aylanadi): «с боку — сбоку». Qoida: «в-, на-, за-» dan keyin «-о» («насухо, начисто, набело, запросто, вправо»); «из-, до-, с-» dan keyin «-а» («досуха, добела, докрасна, досыта, издалека»). Istisnolar ham bor, masalan «смолоду».

Namunalar
«На даче». «Дедушка живёт далеко от города. Утром он встаёт рано и идёт к реке. Справа растёт ива, слева — старый тополь. Вдали виднеются горы. Назад он возвращается поздно вечером.»
Jadval: «где?» — «здесь, рядом, вверху»; «куда?» — «сюда, вверх, направо»; «откуда?» — «отсюда, снизу, издалека»; «когда?» — «утром, вчера, поздно»; «как долго?» — «долго, надолго»; «с каких пор?» — «давно, издавна».
Sinfda faoliyat

«Где и когда?» Jamoa ikkiga bo‘linadi. O‘qituvchi ravish aytadi («слева», «вчера»); jamoa «где?» yoki «когда?» deb to‘g‘ri savolni aytadi.

Mashq
1
O‘rin va payt ravishlarini ajrating: «рано, вблизи, потом, влево, сегодня, снизу».
2
Ravish yasang: «бок, весна, ночь, близкий».
3
«-о» yoki «-а»: «насух.., досух.., начист.., добел.., запрост..».
4
Nega «насухо»da «-о», «досуха»da «-а»?