Birlik va ko‘plik: faqat birlikda yoki faqat ko‘plikda qo‘llanadigan otlar
Rus tilida ba’zi otlar faqat birlikda qo‘llanadi. Bular yig‘ma otlar («молодёжь, детвора, листва»), xislat va holat nomlari («храбрость, терпение»), modda nomlari («молоко, мёд, золото, сахар») hamda meva-sabzavot nomlari («капуста, картофель, виноград, малина»). Boshqa otlar faqat ko‘plikda qo‘llanadi: juft yoki ikki qismli narsalar («ножницы, брюки, очки, ворота, джинсы»), ba’zi oziq-ovqatlar («сливки, макароны, консервы, дрожжи»), vaqt oralig‘i («каникулы, сутки») va o‘yinlar («шахматы, прятки, шашки»). Sifat va fe’l bunday otga mos keladi: «большие ножницы», «зимние каникулы», «очки лежат». Bitta narsani aytmoqchi bo‘lsak, «пара брюк» (bir juft shim) deymiz.
| guruh | misol |
|---|---|
| yig‘ma otlar (faqat birlik) | листва, детвора |
| mavhum otlar (faqat birlik) | доброта |
| modda otlari (faqat birlik) | соль, железо |
| ikki qismli narsalar (faqat ko‘plik) | щипцы, весы |
| o‘yinlar (faqat ko‘plik) | шашки |
Maktab yo‘qolgan buyumlar qutisida kimdir soat qoldirgan. O‘quvchi rus tilida gapiradigan mehmondan «Это ваши часы?» deb so‘raydi va soat egasiga qaytadi.
Yo‘qolgan buyumlar xodimlari, kutubxonachilar va do‘kon sotuvchilari buyum nomlarini to‘g‘ri aytishi kerak.
Ovoz chiqarib ikki gap ayting: «Эти шорты новые» va «Эти часы идут». Sifat va fe’lning ko‘plik qo‘shimchalarini diqqat bilan tinglang.
«Birlik yoki ko‘plik?» O‘qituvchi ot aytadi («очки»). Agar faqat ko‘plikda bo‘lsa, o‘quvchilar ikki qo‘lini ko‘taradi; faqat birlikda bo‘lsa, bir qo‘lini.