☰ Mundarija · Rus tili

Faqat birlik yoki faqat ko‘plikdagi otlar

Darslar 2 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
2

Birlik va ko‘plik: faqat birlikda yoki faqat ko‘plikda qo‘llanadigan otlar

Darslik: 7–9-betlar
MaqsadFaqat birlikda yoki faqat ko‘plikda qo‘llanadigan otlarni ajratish va ularni sifat hamda fe’l bilan to‘g‘ri bog‘lash.
Yangi so‘zlar
qaychi · ножницыta’til · каникулыyoshlar · молодёжьuzum · виноград
Tushuntirish

Rus tilida ba’zi otlar faqat birlikda qo‘llanadi. Bular yig‘ma otlar («молодёжь, детвора, листва»), xislat va holat nomlari («храбрость, терпение»), modda nomlari («молоко, мёд, золото, сахар») hamda meva-sabzavot nomlari («капуста, картофель, виноград, малина»). Boshqa otlar faqat ko‘plikda qo‘llanadi: juft yoki ikki qismli narsalar («ножницы, брюки, очки, ворота, джинсы»), ba’zi oziq-ovqatlar («сливки, макароны, консервы, дрожжи»), vaqt oralig‘i («каникулы, сутки») va o‘yinlar («шахматы, прятки, шашки»). Sifat va fe’l bunday otga mos keladi: «большие ножницы», «зимние каникулы», «очки лежат». Bitta narsani aytmoqchi bo‘lsak, «пара брюк» (bir juft shim) deymiz.

Namunalar
«В магазине». «Мама купила свежую капусту, сладкий виноград и макароны. Мне она взяла тёплые джинсы, а брату — шахматы. Скоро начнутся летние каникулы.»
Jadval: faqat birlik — «молоко, храбрость, золото, молодёжь»; faqat ko‘plik — «ножницы, шахматы, сливки, сутки».
Sinfda faoliyat

«Birlik yoki ko‘plik?» O‘qituvchi ot aytadi («очки»). Agar faqat ko‘plikda bo‘lsa, o‘quvchilar ikki qo‘lini ko‘taradi; faqat birlikda bo‘lsa, bir qo‘lini.

Mashq
1
Qaysi so‘zlar faqat birlikda: «молоко, брюки, храбрость, сутки, золото»?
2
To‘g‘ri fe’lni tanlang: «Каникулы (начался / начались)».
3
Guruhlarga ajrating: «шахматы, прятки, сливки, макароны» (o‘yinlar / oziq-ovqat).
4
Nega «одна брюка» deb bo‘lmaydi? Qanday aytamiz?