ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

O‘z-o‘zidan bo‘ladigan harakat: shaxssiz fe’llar

Darslar 13 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
13

O‘z-o‘zidan bo‘ladigan harakat: shaxssiz fe’llar

Darslik: 42–45-betlar
MaqsadShaxssiz fe’llarni («светает, моросит, знобит, не спится») tanish, ular egasiz ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
shaxssiz fe’l · безличный глаголtong otmoqda · светаетqorong‘i tushmoqda · смеркаетсяsovuq tushdi · похолодало
Tushuntirish

Shaxssiz fe’llar («безличные глаголы») o‘z-o‘zidan sodir bo‘ladigan harakat yoki holatni bildiradi. Ularda ega yo‘q va bo‘lishi ham mumkin emas: «Холодает. Во дворе стемнело». Ular tabiat hodisalarini bildiradi («светает, вечереет, моросит, похолодало») yoki odamning holatini («знобит, нездоровится, не спится, не сидится»); odam jo‘nalish kelishigida turadi: «Бабушке нездоровится. Сестре не сидится на месте». O‘tgan zamonda shaxssiz fe’l o‘rta jinsda bo‘ladi: «светало, потемнело». Solishtiring: «Волна перевернула лодку» (egali gap) va «Волной перевернуло лодку» (egasiz gap, harakatni bajaruvchi vositali kelishikda).

ega bilanshaxssiz
Туман окутал город.Город окутало туманом.
Буря сорвала крышу.Крышу сорвало бурей.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilidagi ob-havo ma’lumotida «К полудню начнёт припекать» deyiladi. O‘quvchi tushga borib quyosh qizishini tushunadi va ochiq havodagi ishni ertalabga rejalashtiradi.

Kim ishlatadi

Ob-havo xabarchilari, uchuvchilar va dehqonlar sub’ektsiz gaplar bilan tabiat o‘zgarishlarini bildiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ovoz chiqarib «Мне хочется пить» deb ayting, so‘ng «Мне хочется …» bilan boshlanadigan yana bitta gap tuzing; gapda ega yo‘qligiga e’tibor bering.

Namunalar
«Зимнее утро». «Светало. За ночь подморозило, и во дворе было скользко. Брату нездоровилось, его немного знобило. К обеду потеплело, и с крыш закапало.»
Solishtiring: «Я не работаю» (egali) — «Мне не работается» (egasiz); «Небо светлеет» (egali) — «На востоке светлеет» (egasiz).
Sinfda faoliyat

«Погода без подлежащего». O‘quvchilar oynadan tashqariga qarab, 3–4 ta shaxssiz gap aytadilar («Похолодало. Моросит. Светло»), sherigi egasi borligini aniqlaydi.

Mashq
1
Shaxssiz fe’llarni toping: «Светает. Солнце светит. Похолодало. Дождь идёт. Вечереет».
2
Egasiz gapga aylantiring: «Волна унесла лодку», «Молния зажгла сарай».
3
Kasal bo‘lgan odamning holatini ayting: «Бабушке ...» («нездоровится»), «Сестру ...» («знобит»).
4
Nega «Морозит»ga ega qo‘shib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski mahalla bo‘ylab meros sayriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →