☰ Mundarija · Rus tili

Harakatlarni solishtirish: ravishning qiyosiy va orttirma darajasi

Darslar 22 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, U. T. Yaminova, Z. X. Abduraimova. Rus tili, 7-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
22

Harakatlarni solishtirish: ravishning qiyosiy va orttirma darajasi

Darslik: 73–76-betlar
MaqsadRavishning qiyosiy («-ее, -е, -ше») va orttirma darajasini yasash; «чем» va qaratqich kelishigi bilan solishtirish.
Yangi so‘zlar
tezroq · быстрееbalandroq · вышеhammadan · всехyaxshiroq · лучше
Tushuntirish

Ravishning qiyosiy darajasi «как? каким образом?» savoliga javob beradi va harakatni boshqasi bilan solishtiradi: «смело — смелее (смелей), громко — громче, поздно — позже». Oddiy shakl «-ее (-ей)» bilan yasaladi: «быстрее, смелее». Ba’zan o‘zakda undosh almashadi («г//ж, к//ч, х//ш, ст//щ, д//ж, т//ч») va «-е» yoki «-ше» qo‘shiladi: «легко — легче, сухо — суше, твёрдо — твёрже, глубоко — глубже, далеко — дальше». Tartibsiz shakllar: «хорошо — лучше, плохо — хуже, много — больше, мало — меньше». Murakkab shakl «более/менее» bilan: «более быстро, менее громко». Orttirma daraja: oddiy qiyosiy daraja + «всех» yoki «всего»: «Дилноза поёт звонче всех». Solishtirganda qaratqich kelishigi yoki «чем» ishlatiladi: «Бобур плавает лучше Тимура» = «лучше, чем Тимур».

Namunalar
«Соревнование». «Алишер бежит быстрее Камила, а Лола бежит быстрее всех. Камил прыгает выше Алишера, но ниже Лолы. Зрители кричали громче, когда бежала Лола.»
Jadval: «смело — смелее»; «громко — громче»; «легко — легче»; «поздно — позже»; «далеко — дальше»; «хорошо — лучше»; «плохо — хуже».
Sinfda faoliyat

«Кто лучше всех?» Sinfda uch o‘quvchi bir ishni bajaradi (masalan, qisqa she’r o‘qiydi). Boshqalar ularni qiyoslab gap tuzadi: «Лола читает выразительнее Азиза, а Камил читает выразительнее всех».

Mashq
1
Qiyosiy daraja yasang: «звонко, сладко, сухо, твёрдо, глубоко».
2
Orttirma darajaga o‘tkazing: «Шахзод рисует красиво».
3
«более» bilan ayting: «быстро», «громко».
4
Nega «высоко» → «выше» (ya’ni «высочее» emas)?