ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Xitoy va Osiyo madaniyati

Darslar 13–14 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
14

Osiyo mamlakatlari madaniyati

Darslik: 59–64-betlar
MaqsadIslom olami, Hindiston va Xitoy madaniyatining asosiy yutuqlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
«Bayt ul-hikma» · House of Wisdomxattotlik · calligraphyusturlob · astrolabetarjima harakati · translation movement
Tushuntirish

Arab xalifaligida yunon, suriya, fors, sug‘d va hind ilmini o‘zlashtirgan yangi madaniyat shakllandi. Bag‘dodda IX asr boshida «Bayt ul-hikma» («Donishmandlik uyi») faoliyat yuritdi; u ayniqsa xalifa Ma’mun davrida tarjima va ilm markaziga aylandi. Muhammad al-Xorazmiy (IX asr) algebra fanining asosini soldi, hind raqamlari esa keyinchalik Yevropaga «arab raqamlari» nomi bilan tarqaldi. Abu Bakr ar-Roziy, Abu Ali ibn Sino tibbiyot sohasida mashhur bo‘ldi; astronomlar rasadxonalarda Yer meridiani uzunligini hisoblagan, glob va usturlobdan foydalanilgan. Al-Mas’udiy, Ibn Fadlan, Ibn Battuta safar xotiralarini yozdi. «Ming bir kecha» — sayohat hikoyalari va ertaklar asosida yaratilgan to‘plam. Me’morchilikda Granadadagi Al-Hamro saroyi, Kordova masjidi, Qohiradagi Hasan masjidi va Buxorodagi Ismoil Somoniy maqbarasi mashhur. Kitoblar naqsh va xattotlik bilan bezatilgan: arab yozuvi 28 harfdan iborat va o‘ngdan chapga yoziladi. Hindlar matematika, astronomiya va tibbiyotda yutuqqa erishgan, Ajanta g‘or ibodatxona va monastirlari (30 ga yaqin g‘or) ajoyib me’morchilik namunasi. Xitoyda qog‘oz, yog‘och qolipdan bosma usuli, porox va tarixiy solnomalar rivojlandi; VIII asrda Xanlin akademiyasi tashkil topdi.

Algebra:al-XorazmiyTibbiyot:ar-Roziy, IbnSinoAstronomiya:rasadxonalar,globus,astrolyabiyaSayohatnomalarIslom olamidailm
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola darslikni o‘z tilida o‘qiydi, lekin darslik boshqa tillardan tarjima qilingan manbalarga tayanadi. Tarjima bilimni yangi joylarga olib boradi. Xalifalikdagi olimlar ham yunon, fors va hind asarlarini tarjima qilib, ilmni yangi o‘quvchilarga yetkazgan.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar kitob va hujjatlarni boshqa tilga o‘giradi, olimlar xorijiy maqolalarni o‘qiydi, nashriyot xodimlari tarjima kitoblarni tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biladigan ikki tilda beshta oddiy so‘zni yozib, ularning mosligini solishtiring.

Namunalar
Al-Xorazmiy asarlari orqali algebra fani paydo bo‘ldi; «arab raqamlari» aslida hind raqamlari edi.
Ibn Sino va ar-Roziy asarlaridan Yevropa shifokorlari asrlar davomida o‘rganganlar.
Sinfda faoliyat

«Madaniyat xaritasi»: bolalar xaritada Bag‘dod, Kordova, Qohira, Buxoro, Ajanta, Chanan (Xitoy)ga mashhur yutuqlar belgisini qo‘yadi.

Mashq
1
«Bayt ul-hikma» nima va qayerda bo‘lgan?
2
Al-Xorazmiy qaysi fanga asos solgan va hind raqamlari Yevropaga qanday tarqalgan?
3
Xitoyliklar qaysi kashfiyotlari bilan mashhur?
4
Nima uchun xattotlik islom olamida muhim san’at hisoblangan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski mahalla bo‘ylab meros sayriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →