Keyingi salib yurishlari

To‘rtinchi salib yurishi (1202–1204)ni papa Innokentiy III tashkil etdi. Salibchilar qo‘shinni Falastingacha kemalarda olib o‘tish uchun Venetsiyaga 85 ming kumush mark to‘lashga kelishgan, lekin pulning bir qismini to‘lay olmadi. Natijada ular Venetsiyaning savdodagi raqibi Vizantiyaga qarshi yo‘naltirildi: taxtdan tushirilgan imperator Isaak II Angel va uning o‘g‘lini hokimiyatga qaytarish bahona qilindi. 1204-yilda salibchilar xristian shahri Konstantinopolni bosib oldi va talon-taroj qildi. Vizantiya yerlarida Lotin imperiyasi (1204–1261) tuzildi: ritsarlar o‘z qasrlarini qurdi, katolik ruhoniysi patriarx bo‘ldi, ammo ular yunonlarning qarshiligi tufayli yerlarni to‘liq bo‘ysundira olmadi. 1261-yilda Nikeya imperatori Mixail VIII Paleolog Konstantinopolni qaytarib oldi, Vizantiya tiklandi, lekin avvalgi qudratini yo‘qotgan, kichik yunon davlatiga aylandi. Oxirgi, sakkizinchi yurish (1269–1270)ni Fransiya qiroli Lyudovik IX uyushtirdi; keyingi yillarda salibchilar Sharqdagi yerlarini birma-bir yo‘qotdi, oxirgi tayanchi Akka 1291-yilda qo‘ldan ketdi. Yurishlar asosiy maqsadiga erishmadi, yuz minglab kishi halok bo‘ldi. Biroq Sharq madaniyati bilan tanishuv Yevropa turmushiga ta’sir qildi, Italiya shaharlarining savdosi o‘sdi, soliqni pul bilan to‘lash kengaydi va ba’zi feodallar dehqonlarni to‘lov evaziga ozod qila boshladi.