Dehli sultonligi

XI–XII asrlarda turk va afg‘on qabilalarining Hindistonning shimoliy hududlariga hujumlari va joylashuvi kuchaydi. Bosib olingan viloyatlarda 1206-yilda poytaxti Dehli bo‘lgan sultonlik vujudga keldi (1206–1526); uning ilk hukmdori Qutbiddin Oybek asosan turkiy otliq jangchilarga tayangan. Shamsiddin Eltutmish (1211–1236) davrida Panjob, Sind va Bengaliya bo‘ysundirildi. Davlatda barcha yer hukmdorniki hisoblangan; asosiy tur — iqto‘: iqto‘ egasi o‘ziga berilgan hududdan soliq yig‘ib, uning bir qismini o‘z ehtiyoji va qo‘shinini saqlashga sarflagan, zarur bo‘lsa sultonga qo‘shin berishi kerak edi. Xolisa — davlat ixtiyoridagi yerlar bo‘lib, soliqlari xazinaga tushgan; bir qism yer mahalliy hind feodallari — zamindorlarga, vaqf va sulton in’om etgan yerlar esa boshqa egalarga tegishli edi. Eltutmishdan keyin taxt uchun kurash kuchaydi; XIII asr oxirida hokimiyatga kelgan Xiljiylar sulolasidan Alouddin Xiljiy (1296–1316) islohotlar o‘tkazib xazina daromadini oshirdi, kuchli qo‘shin tuzdi va shimoldan mo‘g‘ul hujumlarini qaytardi. 1325-yilda taxtga chiqqan Muhammad Tug‘luq davrida yarimorolning katta qismi birlashtirildi, biroq soliq islohoti qurg‘oqchilik tufayli, mis tangalarni oltin-kumush o‘rnida muomalaga chiqarish esa qadrsizlanish bilan muvaffaqiyatsiz tugadi. Feruzshoh Tug‘luq soliqlarni kamaytirdi, davlat yerlarini dehqonlarga ijaraga berdi. XIV asrda siyosiy tarqoqlik kuchaydi. 1398–1399-yillarda Amir Temur qo‘shinlari sulton Mahmud qo‘shinini yengib Dehlini egalladi va Samarqandga ko‘plab hind hunarmandlari va me’morlarini olib qaytdi. Shundan keyin Hindiston mayda knyazliklarga bo‘lindi; Sayyidlar sulolasi (1414–1451), so‘ng afg‘on boshlig‘i Bahlul Lodiy (1451–1489) taxtga keldi; uning nabirasi Ibrohim Lodiy Zahiriddin Muhammad Boburga qarshi kurashdi.