O‘rta asrlarda xristianlik

Xristianlik Yevropada IV asrdan german qabilalari orasida tarqala boshladi; Xlodvig uni qabul qildi, Angliya va Irlandiya monastirlaridan chiqqan rohiblar uni chekka o‘lkalargacha yetkazdi. Kiyev Rusi 988-yilda, Bolgariya IX asrda Vizantiyadan pravoslav yo‘nalishini qabul qildi. Rim imperiyasi G‘arb va Sharqqa bo‘linishi cherkovning bo‘linishiga olib keldi: 756-yilda Italiyada Rim papalarining davlati — Papa viloyati tuzildi; Konstantinopol patriarxi boshqargan Vizantiya cherkovi davlatga bo‘ysungan. XI asr o‘rtalarida cherkov rasman G‘arbiy (katolik) va Sharqiy (pravoslav) qismlarga ajraldi: katoliklarda ibodat (liturgiya) lotin tilida o‘tkazilgan, ruhoniylar uylanmagan; pravoslavlarda ibodat yunon va boshqa tillarda (masalan, cherkov-slavyan tilida) o‘tgan, faqat rohiblar oila qurmagan. Cherkov va monastirlar ekin yerlarining katta qismiga egalik qilgan, aholidan ushr (hosilning 1/10) yig‘gan, sud ishlarida qatnashgan. Og‘ir jazolardan biri interdikt — biror hududda ibodat va marosimlarni vaqtincha taqiqlash edi. Papa Innokentiy III (1198–1216) davrida katolik cherkovi qudrati cho‘qqisiga chiqdi. Monastirlar kitob ko‘chirish va maktab ochish bilan ilmga xizmat qilgan. Cherkov ta’limotiga qarshi chiqqanlar yeratiklar deb atalgan; ularga qarshi XIII asrda cherkov sudi — inkvizitsiya tuzildi, keyinchalik Ispaniyada ayniqsa keng qo‘llanilgan, hukm qilinganlarning bir qismi gulxanda yondirilgan. Indulgensiya — gunohlardan «afv» yorlig‘ining sotilishi keyinchalik ko‘pchilik tomonidan tanqid qilindi.