Vizantiya: G‘arb va Sharq orasida
395-yilda imperator Feodosiy vafot etgach, uning o‘g‘illari Rim imperiyasini ikkiga bo‘ldi: G‘arbiy (poytaxti Rim) va Sharqiy (poytaxti Konstantinopol). Sharqiy Rim imperiyasi keyinchalik Vizantiya deb ataldi, bu nom Konstantinopol o‘rnidagi qadimgi Vizantiy shahridan olingan; o‘zlarini aholi «romeylar» (rimliklar) deb bilgan. Imperiyaga Bolqon, Kichik Osiyo, Suriya, Falastin, Misr kirgan; tilda yunon tili ustun kelgan. Iqtisodiy barqarorlik erkin dehqonlar va sug‘orma dehqonchilikka tayangan, Konstantinopol, Iskandariya, Antioxiya kabi shaharlar savdo va hunarmandchilik markazlari bo‘lgan; oltin tanga numisma ko‘p asrlar xalqaro pul sifatida ishonchli sanalgan. Davlatni vasilevs boshqargan, uning ostida amaldorlar va senat (sinklit) turgan; oddiy xalq farzandlari ham yuqori lavozimga erishishi mumkin edi. Yustinian I (527–565) davrida imperiya qudrati cho‘qqisiga chiqdi: sarkarda Velisariy 534-yilda vandallar davlatini tugatdi, ostgotlar bilan Italiyada uzoq urush olib borildi, Ispaniyaning janubi egallandi; Avliyo Sofiya ibodatxonasi ham shu davrda qurildi. VII asrda arablar Suriya va Misrni tortib oldi.
Ikki bola o‘zaro narsa almashmoqchi. Almashuv faqat ikkalasi ham narsalarning qiymatiga ishongan taqdirda yaxshi o‘tadi. Vizantiya tangasi ham uzoq vaqt ishonchli deb hisoblangan, shuning uchun u keng qo‘llangan.
Savdogarlar va bank xodimlari pulga ishonchni muhim deb biladi, tarixchilar qadimgi tangalarni o‘rganadi, kassirlar pulning to‘g‘riligini tekshiradi.
Almashtirmoqchi bo‘lgan uchta narsani tanlab, ularni qadrlash uchun ikki mezon (masalan, foydasi va holati) belgilang.
«Qadimgi bozor»: bolalar Konstantinopol bozorida savdogar rolini o‘ynab, ipak, ziravor va oltin tanga bilan «savdo qiladi».