Vizantiya: G‘arb va Sharq orasida

395-yilda imperator Feodosiy vafot etgach, uning o‘g‘illari Rim imperiyasini ikkiga bo‘ldi: G‘arbiy (poytaxti Rim) va Sharqiy (poytaxti Konstantinopol). Sharqiy Rim imperiyasi keyinchalik Vizantiya deb ataldi, bu nom Konstantinopol o‘rnidagi qadimgi Vizantiy shahridan olingan; o‘zlarini aholi «romeylar» (rimliklar) deb bilgan. Imperiyaga Bolqon, Kichik Osiyo, Suriya, Falastin, Misr kirgan; tilda yunon tili ustun kelgan. Iqtisodiy barqarorlik erkin dehqonlar va sug‘orma dehqonchilikka tayangan, Konstantinopol, Iskandariya, Antioxiya kabi shaharlar savdo va hunarmandchilik markazlari bo‘lgan; oltin tanga numisma ko‘p asrlar xalqaro pul sifatida ishonchli sanalgan. Davlatni vasilevs boshqargan, uning ostida amaldorlar va senat (sinklit) turgan; oddiy xalq farzandlari ham yuqori lavozimga erishishi mumkin edi. Yustinian I (527–565) davrida imperiya qudrati cho‘qqisiga chiqdi: sarkarda Velisariy 534-yilda vandallar davlatini tugatdi, ostgotlar bilan Italiyada uzoq urush olib borildi, Ispaniyaning janubi egallandi; Avliyo Sofiya ibodatxonasi ham shu davrda qurildi. VII asrda arablar Suriya va Misrni tortib oldi.