ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Angliya o‘rta asrlarda

Darslar 26–27 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
26

Angliyada markazlashgan davlatning tashkil topishi

Darslik: 98–101-betlar
MaqsadNormandlar istilosi, Buyuk erkinlik xartiyasi va parlament tashkil topishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Gastings jangi · Battle of HastingsBuyuk erkinlik xartiyasi · Magna Cartaparlament · parliamentsherif · sheriff
Tushuntirish

Angliya qirolligi zaiflashgach, daniyaliklarning talonchilik maydoniga aylandi. 1066-yilda Normandiya gersogi Vilgelm qo‘shini Angliyaga tushdi; Gastings jangida normand otliq ritsarlari va kamonchilari ingliz piyoda qo‘shinini yengdi, qirol Garold halok bo‘ldi va Vilgelm Vilgelm I nomi bilan taxtga o‘tirdi. U angl-saks feodallar yerlarini tortib olib, ritsarlariga bo‘lib berdi, lekin ularning mulklarini turli viloyatlarga sochib, mustaqil grafliklar paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymadi; barcha yirik yer egalari qirolga sodiqlik qasamyodi qildi. Normandlar qal’alar, jumladan hozirgacha saqlangan Londondagi Tauer qal’asini qurdi; 1086-yilda yer va aholi ro‘yxati o‘tkazildi, uni xalq «Dahshatli sud kitobi» (Domesday Book) deb atadi. Mamlakat grafliklarga (shirlarga) bo‘lingan bo‘lib, ularda qirol vakili — sherifning hokimiyati kuchaytirildi. Robin Gud haqidagi qo‘shiqlar XIV asrdan mashhur xalq qahramoni obrazini yaratgan (u tarixiy shaxs emas, xalq ijodi qahramoni). Qirol Ioann (1199–1216) davrida og‘ir to‘lovlar baronlarni qo‘zg‘olonga undadi; 1215-yilda qirol «Buyuk erkinlik xartiyasi»ni imzolashga majbur bo‘ldi: u cherkov erkinligini, odatdan ortiq to‘lov olinmasligini va erkin kishilarni sudsiz qamamaslikni kafolatlagan (63 modda). Angliyada birinchi parlament 1265-yilda chaqirildi: baronlar, ruhoniylar, har grafliqdan ikkitadan ritsar va yirik shaharlardan vakillar qatnashgan. XIV asrdan parlament lordlar va umumpalataga bo‘lindi va soliqlar hamda qonunlar masalasida huquq oldi.

1066Xastings1086Yer va aholi ro‘yxati1215Buyuk erkinlik xartiyasi1265Birinchi parlament
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf burchagiga yangi kitoblar buyurtma qilishdan oldin bolalar javondagi kitoblarni sanab chiqadi. Nimaga ega ekanini bilgach, ortiqcha buyurtma bermaydi. Qirol Vilgelm ham yer va odamlarni ro‘yxatga olishni buyurgan.

Kim ishlatadi

Statistika xodimlari aholi va mulkni sanaydi, omborchilar zaxirani hisobga oladi, shahar rejalashtiruvchilari ro‘yxat asosida qaror qabul qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizdagi bir tur narsalarni (masalan, kitoblar yoki qalamlar) sanab, nechta ekanini yozing.

Namunalar
Gastings (1066): ot mingan normand ritsarlari ingliz piyodalarini yengdi.
Parlament — fransuzcha parler, «gapirmoq» so‘zidan; 1265-yilda birinchi marta.
Sinfda faoliyat

«Xartiyaga imzo»: bolalar qirol Ioann va baronlar rolida xartiyaning uchta talabini muhokama qilib, «imzolaydi».

Mashq
1
Gastings jangi qachon bo‘lgan va natijasi nima?
2
Vilgelm I yer egalarini qanday boshqardi?
3
1215-yilgi xartiya qirol hokimiyatini qanday cheklagan?
4
Robin Gud haqidagi hikoyalarni nima uchun tarixiy manba deb bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkoparkka tashrif rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →