Angliyada markazlashgan davlatning tashkil topishi
Angliya qirolligi zaiflashgach, daniyaliklarning talonchilik maydoniga aylandi. 1066-yilda Normandiya gersogi Vilgelm qo‘shini Angliyaga tushdi; Gastings jangida normand otliq ritsarlari va kamonchilari ingliz piyoda qo‘shinini yengdi, qirol Garold halok bo‘ldi va Vilgelm Vilgelm I nomi bilan taxtga o‘tirdi. U angl-saks feodallar yerlarini tortib olib, ritsarlariga bo‘lib berdi, lekin ularning mulklarini turli viloyatlarga sochib, mustaqil grafliklar paydo bo‘lishiga yo‘l qo‘ymadi; barcha yirik yer egalari qirolga sodiqlik qasamyodi qildi. Normandlar qal’alar, jumladan hozirgacha saqlangan Londondagi Tauer qal’asini qurdi; 1086-yilda yer va aholi ro‘yxati o‘tkazildi, uni xalq «Dahshatli sud kitobi» (Domesday Book) deb atadi. Mamlakat grafliklarga (shirlarga) bo‘lingan bo‘lib, ularda qirol vakili — sherifning hokimiyati kuchaytirildi. Robin Gud haqidagi qo‘shiqlar XIV asrdan mashhur xalq qahramoni obrazini yaratgan (u tarixiy shaxs emas, xalq ijodi qahramoni). Qirol Ioann (1199–1216) davrida og‘ir to‘lovlar baronlarni qo‘zg‘olonga undadi; 1215-yilda qirol «Buyuk erkinlik xartiyasi»ni imzolashga majbur bo‘ldi: u cherkov erkinligini, odatdan ortiq to‘lov olinmasligini va erkin kishilarni sudsiz qamamaslikni kafolatlagan (63 modda). Angliyada birinchi parlament 1265-yilda chaqirildi: baronlar, ruhoniylar, har grafliqdan ikkitadan ritsar va yirik shaharlardan vakillar qatnashgan. XIV asrdan parlament lordlar va umumpalataga bo‘lindi va soliqlar hamda qonunlar masalasida huquq oldi.
Sinf burchagiga yangi kitoblar buyurtma qilishdan oldin bolalar javondagi kitoblarni sanab chiqadi. Nimaga ega ekanini bilgach, ortiqcha buyurtma bermaydi. Qirol Vilgelm ham yer va odamlarni ro‘yxatga olishni buyurgan.
Statistika xodimlari aholi va mulkni sanaydi, omborchilar zaxirani hisobga oladi, shahar rejalashtiruvchilari ro‘yxat asosida qaror qabul qiladi.
Xonangizdagi bir tur narsalarni (masalan, kitoblar yoki qalamlar) sanab, nechta ekanini yozing.
«Xartiyaga imzo»: bolalar qirol Ioann va baronlar rolida xartiyaning uchta talabini muhokama qilib, «imzolaydi».