ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Rus yerlarining markazlashuvi

Darslar 31 · 1 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
31

Rus knyazliklarida markazlashish jarayonlari

Darslik: 112-bet
MaqsadMoskva atrofida Rus yerlarining birlashishi va Oltin O‘rda zulmining tugashini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
markazlashish · centralizationMoskva knyazligi · Principality of MoscowKulikovo jangi · Battle of Kulikovoboj-yasoq · tribute (bazh-yasak)
Tushuntirish

Mo‘g‘ul istilosi Rusga katta talafot yetkazgan bo‘lsa ham, iqtisodiy hayot butunlay to‘xtamadi: hunarmandchilik va savdo jonlandi, viloyatlar o‘rtasidagi aloqalar kuchaydi. Tashqi dushmanga, jumladan Oltin O‘rda xonlariga qarshi kurash ehtiyoji ham birlashuvga undadi. XIV asr boshida Tver va Moskva yangi markaz sifatida ko‘tarildi va ular xon yorlig‘i asosida soliq yig‘ish huquqi uchun qattiq kurashdi; bir necha knyaz mo‘g‘ullar qo‘lida halok bo‘ldi. Bu kurash Ivan Kalita (1325–1340) davrida Moskva foydasiga hal bo‘ldi. Knyaz Dmitriy Ivanovich 1378-yilda Vozha daryosi bo‘yida mo‘g‘ul qo‘shinini mag‘lub etdi, 1380-yil sentabrida Don bo‘yidagi Kulikovo maydonida tumanboshi Mamay qo‘shinini yengdi va shuning uchun «Donskoy» laqabini oldi. Ammo ikki yildan so‘ng, 1382-yilda, Toxtamishxon Moskvani yana o‘ziga bo‘ysundirdi. Amir Temurning Oltin O‘rda ustidan 1391-yilda Kunduzcha yonida va 1395-yilda Terek daryosi bo‘yida qozongan g‘alabalari va O‘rda shaharlarining vayron etilishi Oltin O‘rdani ancha zaiflashtirdi; bu keyinchalik Rusning O‘rdadan qutulishini osonlashtirdi. Nihoyat, Ivan III davrida 1480-yilda Moskva O‘rdaga boj-yasoq to‘lashni to‘xtatdi va uzoq davom etgan mo‘g‘ul hukmronligi tugadi.

Ivan Kalita1380Kulikovo jangi1480Hordaga qaramlik tugadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola uzun raqamlarni eslab qolish uchun ularni qisqa bo‘laklarga ajratadi va ketma-ketlikda takrorlaydi. Tarixdagi sanalarni ham shunday zanjirga bog‘lab eslab qolish osonlashadi.

Kim ishlatadi

Talabalar ma’lumotni bo‘laklarga ajratib o‘rganadi, aktyorlar matnni qismlarga bo‘lib yodlaydi, tarixchilar voqealarni xronologik zanjirga joylaydi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingizga yaqin besh sanani (tug‘ilgan kun va boshqalar) tartib bilan yozib, zanjir hosil qiling va eslab ko‘ring.

Namunalar
Zanjir: Kalita (1325–1340) → Vozha (1378) → Kulikovo (1380) → Toxtamish Moskvada (1382) → 1480-yil.
Kulikovo g‘alabasi mo‘g‘ullar yengilmas emasligini ko‘rsatdi, lekin zulm darhol tugamadi.
Sinfda faoliyat

«Vaqt chizig‘i»: bolalar 1325 dan 1480 gacha chiziq chizib, yetti sanani joylashtiradi.

Mashq
1
Qaysi ikki shahar XIV asr boshida rus yerlarining yangi markazlari bo‘la boshladi?
2
Kulikovo jangi qachon va kimlar o‘rtasida bo‘lgan?
3
Ruslarning O‘rdaga bo‘ysunishi qachon tugadi?
4
Nima uchun Kulikovodan keyin ham zulm tugamadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaptarlar kamayganmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →