Rus knyazliklarida markazlashish jarayonlari
Mo‘g‘ul istilosi Rusga katta talafot yetkazgan bo‘lsa ham, iqtisodiy hayot butunlay to‘xtamadi: hunarmandchilik va savdo jonlandi, viloyatlar o‘rtasidagi aloqalar kuchaydi. Tashqi dushmanga, jumladan Oltin O‘rda xonlariga qarshi kurash ehtiyoji ham birlashuvga undadi. XIV asr boshida Tver va Moskva yangi markaz sifatida ko‘tarildi va ular xon yorlig‘i asosida soliq yig‘ish huquqi uchun qattiq kurashdi; bir necha knyaz mo‘g‘ullar qo‘lida halok bo‘ldi. Bu kurash Ivan Kalita (1325–1340) davrida Moskva foydasiga hal bo‘ldi. Knyaz Dmitriy Ivanovich 1378-yilda Vozha daryosi bo‘yida mo‘g‘ul qo‘shinini mag‘lub etdi, 1380-yil sentabrida Don bo‘yidagi Kulikovo maydonida tumanboshi Mamay qo‘shinini yengdi va shuning uchun «Donskoy» laqabini oldi. Ammo ikki yildan so‘ng, 1382-yilda, Toxtamishxon Moskvani yana o‘ziga bo‘ysundirdi. Amir Temurning Oltin O‘rda ustidan 1391-yilda Kunduzcha yonida va 1395-yilda Terek daryosi bo‘yida qozongan g‘alabalari va O‘rda shaharlarining vayron etilishi Oltin O‘rdani ancha zaiflashtirdi; bu keyinchalik Rusning O‘rdadan qutulishini osonlashtirdi. Nihoyat, Ivan III davrida 1480-yilda Moskva O‘rdaga boj-yasoq to‘lashni to‘xtatdi va uzoq davom etgan mo‘g‘ul hukmronligi tugadi.
«Vaqt chizig‘i»: bolalar 1325 dan 1480 gacha chiziq chizib, yetti sanani joylashtiradi.