☰ Mundarija · Jahon tarixi

Kiyev Rusi va Yevropa madaniyati

Darslar 8–9 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
8

Sharqiy slavyanlar. Kiyev Rusi

Darslik: 37–40-betlar
MaqsadKiyev Rusining tashkil topishi, knyazlari va qonunchiligini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Kiyev Rusi · Kievan Rusvaryaglar · Varangians«Rus haqiqati» · “Rus Justice” (Russkaya Pravda)qipchoqlar · Kipchaks (Polovtsians)
Tushuntirish

Sharqiy slavyan qabilalari (drevlyanlar, vyatichlar, sevoryanlar va boshqalar) Dnepr havzasida dehqonchilik va chorvachilik bilan yashagan. Solnomalarga ko‘ra, ular varyaglardan (Skandinaviyadan kelgan normannlardan) knyaz so‘ragan va Ryurik Novgorodda hukmronlik boshlagan; bu hikoya solnomadagi an’ana bo‘lib, tarixchilar uning aniqligi haqida bahslashadi. Knyaz Oleg 882-yilda Kiyevni egallab, Kiyev Rusi davlatiga asos soldi va Vizantiya bilan bojsiz savdo shartnomasini tuzdi. Igor 945-yilda halok bo‘lgach, rafiqasi Olga o‘g‘li Svyatoslav voyaga yetguncha davlatni boshqardi va 950-yillarda Konstantinopolga bordi; Svyatoslav (964-yildan) Xazar xoqonligini mag‘lub etdi. Vladimir (980–1015) davrida Rusda 988-yilda xristianlik davlat dini sifatida joriy qilindi. Yaroslav Donishmand (1019–1054) davrida Kiyev Rusi gullab-yashnadi, Kiyevda Avliyo Sofiya ibodatxonasi qurildi, dastlabki yozma qonunlar to‘plami «Rus haqiqati» tuzildi (unda jarima keng qo‘llangan). XI asr o‘rtalarida ko‘chmanchi qipchoqlar hujum qila boshladi; Vladimir Monomax (1113–1125) ularni yengdi, XII asrning 30-yillaridan esa Rus siyosiy tarqoqlik bosqichiga kirdi.

Namunalar
Oleg 882 → Igor (912–945) → Olga → Svyatoslav (964-yildan) → Vladimir (980–1015) → Yaroslav (1019–1054).
«Rus haqiqati»ning ilk qismida qon qasosiga hali ruxsat bo‘lgan, keyinroq Yaroslavning o‘g‘illari uni jarima (vira) bilan almashtirgan.
Sinfda faoliyat

«Knyazlar zanjiri»: o‘quvchilar kartochkalardagi knyaz ismlarini hukmronlik tartibida zanjirga tizadi.

Mashq
1
Kiyev Rusi davlatiga kim asos solgan va qachon?
2
Rusda xristianlik qachon va kim davrida joriy etilgan?
3
Yaroslav Donishmand davri nima bilan mashhur?
4
Nima uchun Ryurik haqidagi hikoyani «solnoma an’anasi» deymiz?