ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Franklar imperiyasi

Darslar 3 · 1 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
3

Franklar imperiyasi

Darslik: 17–20-betlar
MaqsadBuyuk Karlning istilolarini, imperator deb e’lon qilinishini, davlat boshqaruvini va imperiyaning parchalanishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
imperator · emperorritsar · knightmark · march (border province)Verden shartnomasi · Treaty of Verdun
Tushuntirish

Buyuk Karl (Karl I) 768–814-yillarda franklarni boshqargan; 800-yildan u imperator hisoblangan. «Buyuk» laqabi unga yirik davlat tuzgani, qonunlar, maorif va madaniyatni qo‘llagani uchun berilgan. U 773-yilda Italiyadagi langobardlar davlatiga qarshi yurish boshladi va 774-yilda uni qirolligiga qo‘shdi; ispan yurishi (778) muvaffaqiyatsiz tugadi, keyinchalik Pireney yonida chegara «Ispan marki» tuzildi. Sakslarga qarshi urushlar 772–804-yillarda, ya’ni 30 yildan ortiq davom etdi va Saksoniya imperiyaga qo‘shildi. 800-yil dekabrida Rim papasi Lev III Karlga imperatorlik tojini kiydirdi. Karl yagona poytaxtga ega bo‘lmay, saroylari — jumladan Axen — oralab yurgan; viloyatlarni graflar, gersoglar va chegara marklarini markgraflar boshqargan, ularni tekshirish uchun imperator o‘z ishonchli vakillarini yuborgan. Karl vafotidan so‘ng imperiya zaiflashdi, 843-yilda Verden shartnomasi bilan nabiralari o‘rtasida bo‘linib, keyinchalik Fransiya, Germaniya va Italiya davlatlari shakllandi.

graflar:viloyatlargersoglar: yirikqabila hududlarimarkgraflar:chegaramarkalariImperator
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sport bayramida o‘qituvchi maydonni qismlarga bo‘lib, har qismga bitta sardor tayinlaydi. Katta tadbirni bir kishi hamma joyda nazorat qila olmaydi. Karl davlatini ham graflar va markgraflar orqali boshqargan.

Kim ishlatadi

Tadbir tashkilotchilari vazifani bo‘lib beradi, shahar xizmatlari hududlarni rahbarlar o‘rtasida taqsimlaydi, tarixchilar davlat boshqaruvini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda yoki sinfda bajariladigan bir ishni (masalan, xonani tartibga solish) to‘rt qismga bo‘lib, har bir qismni kim bajarishi mumkinligini yozing.

Namunalar
Mark — chegara harbiy viloyati; uni markgraf boshqargan.
Ritsar — og‘ir qurollangan otliq jangchi; unga xizmati evaziga yer-mulk (feod) berilgan.
Sinfda faoliyat

«Imperiya xaritasi»: o‘quvchilar Karl istilo qilgan o‘lkalarni (Italiya, Saksoniya, Ispan marki) yozuvsiz xaritaga rang bilan tushiradi.

Mashq
1
Karl qaysi yillarda hukmronlik qilgan va qachon imperator bo‘lgan?
2
Saksoniya bilan urushlar necha yil davom etdi?
3
Nima uchun Karlning imperiyasi parchalanib ketdi? Ikki sabab yozing.
4
«Roland haqida qo‘shiq» tarixiy hujjatmi yoki ijodiy asarmi? Izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuyoshli qishloqqa yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →