☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yaponiya va Koreya

Darslar 39–40 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
39

Yaponiya

Darslik: 136–137-betlar
MaqsadYaponiyada yer egaligi, samuraylar, syogunlik va shaharlar rivojini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
syoyen · shoen (private estate)samuray · samuraisyogun · shogunmikado · mikado (emperor)
Tushuntirish

XI–XII asrlarda Yaponiyada yerga egalik qilishning yangi tartibi qaror topdi: yer egalarining mulklari — syoyenlar paydo bo‘ldi; ular meros bo‘lib, soliqdan ozod etilgan, zamindorlar yerni kambag‘al dehqonlarga ijaraga bergan. Zodagonlar o‘z jangchilari — samuraylarga harbiy xizmat evaziga yer bergan; vaqt o‘tib samuraylarning bir qismi Yevropa ritsarlariga o‘xshash alohida toifa — mayda dvoryanlarga aylandi. Rasman mamlakatni mikado — imperator boshqargan va u barcha yerlarning egasi hisoblangan, ammo XII asr oxiridan hokimiyat amalda eng kuchli harbiy qo‘mondon — syogun qo‘liga o‘tdi. Syogunlikni XII asr oxirida Minamoto urug‘idan Yoritomo o‘rnatdi: u samuraylardan tuzilgan qo‘shin bilan raqib Tayra urug‘ini yengdi, 1192-yilda syogun unvonini oldi va mamlakatni Kamakuradagi qarorgohidan boshqardi, imperator esa Kiotoda qoldi — shu tariqa qo‘sh hokimiyat paydo bo‘ldi. Soliqlar ko‘payib, XIV–XV asrlarda ocharchiliklar va yuqumli kasalliklar tez-tez takrorlandi. Shaharlarda hunarmandchilik va savdo rivojlandi: yaponlar xitoyliklardan ipak, metall va lak buyumlar ishlab chiqarishni o‘zlashtirdi, ustalar tayyorlagan qilichlar mashhur bo‘lib, ular Xitoyga ko‘plab olib borilgan. Yaponlar Koreya, Xitoy va Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari bilan savdo qilgan; Sakai, Xyogo, Xakata yirik port shaharlari edi.

Namunalar
Ikki hokimiyat: Kiotoda imperator (rasman), Kamakurada syogun (amalda).
Samuray xizmat qilib yer olgan; yer egasi esa uni xizmat evaziga bergan.
Sinfda faoliyat

«Kim kim?»: bolalar kartochkalar (imperator, syogun, samuray, dehqon) bo‘yicha Yaponiya jamiyati zinapoyasini tuzadi.

Mashq
1
Syoyen nima edi?
2
Samuraylar kimlar edi?
3
Syogunlikni kim va qachon o‘rnatgan?
4
Nima uchun Yaponiyada «qo‘sh hokimiyat» paydo bo‘ldi?