Yuz yillik urushning yakuni va Fransiyaning birlashuvi

1360-yilgi sulhga ko‘ra Fransiya hududining uchdan bir qismi inglizlarga o‘tdi. Qirol Karl V (1364–1380) harbiy islohotlar o‘tkazdi, flot va to‘pchilar qo‘shini tuzdi, bosh qo‘mondon Dyugeklen kichik janglar bilan yerlarning ko‘p qismini qaytardi. 1415-yilda inglizlar Normandiyaga qo‘shin tushirib, Azenkur jangida fransuz qo‘shinini yana yengdi; Burgundiya gersogi ular tomoniga o‘tdi, Parij olindi. 1420-yilgi shartnomaga ko‘ra, Angliya qiroli Fransiyaning ham merosxo‘ri deb tan olindi, fransuz valiahdi esa taxtdan mahrum etildi. Shunda ingliz bosqiniga qarshi xalq ko‘tarildi. 1429-yilda oddiy dehqon qizi Janna d’Ark valiahd Karl huzuriga kelib, fransuzlar g‘alaba qozonishiga ishontirdi; unga qo‘shin berildi va u Orleanni qamaldan ozod qilishga yordam berdi (u «Orlean qizi» deb nom oldi). Shundan keyin Reymsda Karl VII (1422–1461) toj kiydi. 1430-yilda Jannani burgundlar asir olib inglizlarga topshirdi, cherkov sudi uni o‘limga hukm qildi va 1431-yil 30-mayda Ruanda gulxanda yondirildi. Uning qahramonligi fransuzlarning vatanparvarlik tuyg‘usini oshirib, urushda burilish yasadi. 1453-yilda inglizlarda faqat Kale porti qoldi. G‘alaba qirol hokimiyatini kuchaytirdi: muntazam qo‘shin tuzila boshladi, soliqlar muntazam yig‘ildi. Lyudovik XI (1461–1483) Burgundiyaning g‘arbiy qismini qo‘shib oldi, Provans 1481-yilda qirolga o‘tdi, Karl VIII 1491-yilda Bretan gersogining qizi Annaga uylanishi bilan birlashish asosan yakunlandi.