Xitoy: Sun, Yuan va Min davrlari

Sun sulolasi (960–1279) hokimiyatga kelgach, Xitoyda uzoq davom etgan tarqoqlik va urushlarga chek qo‘yildi, xo‘jalik o‘sdi. X asrdan suvni baland joylarga chiqaruvchi chig‘irlar ekin maydonini kengaytirdi, suv tegirmonlari keng qo‘llandi. Bu davrda davlat ixtiyoridagi yer qisqarib, yirik yer egalarining shaxsiy mulklari kengaydi: XI asr boshlarida ekin yerlarining yarmi yirik egalar qo‘lida edi va ularda asosan ijarachi dehqonlar ishlagan. Erkin dehqonlar yilda ikki marta soliq to‘lagan. Kayfin, Chendu, Uchan yirik savdo va hunarmandchilik markazlari bo‘lib, chinni va kulolchilik rivojlangan, ipakdan naqshli panno to‘qish san’ati yuksaldi, XIII–XIV asrlarda paxtadan gazlama tayyorlash keng tarqaldi. Hunarmandlar sexlarga birlashgan. Xubilayxon davrida Xitoy 1279-yilda to‘liq bo‘ysundirilib, mo‘g‘ullarning Yuan sulolasi (1279–1368) o‘rnatildi; ko‘p to‘lovlar dehqon, hunarmand, hatto savdogarni xonavayron qildi, qo‘shimcha qog‘oz pul chiqarilishi pulning qadrsizlanishiga va narxlar oshishiga olib keldi. Venetsiyalik Marko Polo Xubilay saroyida yuksak lavozimni egallagan deb hikoya qilinadi (bu haqda tarixchilar o‘rtasida bahs bor). 1351-yilda Henan va Shandunda boshlangan dehqonlar qo‘zg‘oloni butun mamlakatni qamrab oldi, uning yetakchilaridan biri sobiq rohib Chju Yuanchjan edi; 1368-yilda u asos solgan Min sulolasi hokimiyatga keldi va mo‘g‘ullar haydaldi. Sug‘orish inshootlari, kanallar tiklandi, ekin maydonlari va aholi ko‘paydi. Chjan Xe boshchiligidagi harbiy-dengiz floti 1405–1433-yillarda Hind okeanida yetti marta yurish qildi: kemalari Hindiston, Shri-Lanka, Hormuz ko‘rfazi va Sharqiy Afrika sohillarigacha suzib borib, tashqi savdoni kengaytirdi. XV asr o‘rtalaridan iqtisodiy inqiroz boshlandi.