Arab xalifaligi
Muhammad vafotidan (632) so‘ng musulmonlar jamoasini xalifalar — Abu Bakr (632–634), Umar (634–644), Usmon (644–656) va Ali (656–661) — boshqardi. Ular davrida arablar Falastin, Suriya, Misr, Liviya va Eronni egalladi, Amudaryo bo‘ylariga chiqdi. Umaviylar sulolasi (661–750) davrida istilolar davom etdi: Shimoliy Afrika bo‘ysundirildi, Toriq ibn Ziyod qo‘shini 711-yilda Gibraltar bo‘g‘ozidan o‘tib Ispaniyani egalladi, 732-yilda Puate yonida frank hukmdori Karl Martell arablarning Fransiya ichkarisiga yurishini to‘xtatdi. Sharqda Kavkazorti va O‘rta Osiyo bosib olindi; Xitoy qo‘shini bilan Talas jangi 751-yilda bo‘lgan. Yerlar rasman davlatniki deb e’lon qilingan; yer solig‘i — xiroj, musulmon bo‘lmaganlardan jizya olingan, musulmonlar esa mol-mulkidan (chorva, savdo moli) majburiy sadaqa — zakot bergan. VIII–IX asrlarda Kufa (685–687), Marv (Abu Muslim, 747), Sug‘diyona (Muqanna, VIII asrning 70-yillari – 783) va Ozarbayjon (Bobak, IX asr boshi) kabi o‘lkalarda qo‘zg‘olonlar bo‘ldi. Abu Muslim qo‘zg‘oloni natijasida 750-yilda hokimiyat Abbosiylarga (750–1258) o‘tdi. Keyinchalik viloyatlar ajralib chiqdi: 756-yilda Ispaniyada amirlik, IX asrdan Misr, Eron, Movarounnahr va Xuroson mustaqil bo‘ldi. 1258-yilda Xuloku boshchiligidagi mo‘g‘ullar Bag‘dodni egallagach, Abbosiylar xalifaligi tugadi.
750 milodiy ≈ 133 hijriy
H ≈ (G − 622) · 33 / 32
Hijriy yil 354 kun, milodiy yil 365 kun — 100 quyosh yili ≈ 103 oy yili
Bola ko‘chada yoritgich, yo‘l va skameykalar hamma uchun umumiy ekanini ko‘radi. Bunday umumiy narsalar jamoaviy hissa evaziga ishlaydi. Xalifalikda ham hukmdorlar soliq yig‘gan.
Moliya xodimlari jamoaviy mablag‘ni hisoblaydi, shahar xizmatlari umumiy ishlarni bajaradi, tarixchilar qadimgi soliq tizimini o‘rganadi.
Uyingizdagi uchtagacha buyumning yorlig‘ini o‘qing (yorlig‘i bo‘lsa) va qayerda tayyorlanganini xaritadan toping. Yorliq bo‘lmasa, ishlatadigan biror buyumingiz qayerdan kelganini kimdandir so‘rang.
«Istilo xaritasi»: o‘quvchilar xalifalik chegarasini 632, 661 va 750-yillar uchun uch xil rangda bo‘yaydi.