Arab xalifaligi

Muhammad vafotidan (632) so‘ng musulmonlar jamoasini xalifalar — Abu Bakr (632–634), Umar (634–644), Usmon (644–656) va Ali (656–661) — boshqardi. Ular davrida arablar Falastin, Suriya, Misr, Liviya va Eronni egalladi, Amudaryo bo‘ylariga chiqdi. Umaviylar sulolasi (661–750) davrida istilolar davom etdi: Shimoliy Afrika bo‘ysundirildi, Toriq ibn Ziyod qo‘shini 711-yilda Gibraltar bo‘g‘ozidan o‘tib Ispaniyani egalladi, 732-yilda Puate yonida frank hukmdori Karl Martell arablarning Fransiya ichkarisiga yurishini to‘xtatdi. Sharqda Kavkazorti va O‘rta Osiyo bosib olindi; Xitoy qo‘shini bilan Talas jangi 751-yilda bo‘lgan. Yerlar rasman davlatniki deb e’lon qilingan; yer solig‘i — xiroj, musulmon bo‘lmaganlardan jizya olingan, musulmonlar esa mol-mulkidan (chorva, savdo moli) majburiy sadaqa — zakot bergan. VIII–IX asrlarda Kufa (685–687), Marv (Abu Muslim, 747), Sug‘diyona (Muqanna, VIII asrning 70-yillari – 783) va Ozarbayjon (Bobak, IX asr boshi) kabi o‘lkalarda qo‘zg‘olonlar bo‘ldi. Abu Muslim qo‘zg‘oloni natijasida 750-yilda hokimiyat Abbosiylarga (750–1258) o‘tdi. Keyinchalik viloyatlar ajralib chiqdi: 756-yilda Ispaniyada amirlik, IX asrdan Misr, Eron, Movarounnahr va Xuroson mustaqil bo‘ldi. 1258-yilda Xuloku boshchiligidagi mo‘g‘ullar Bag‘dodni egallagach, Abbosiylar xalifaligi tugadi.