ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Rus knyazliklari va bosqinchilarga qarshi kurash

Darslar 29–30 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
29

Rus knyazliklari

Darslik: 108–109-betlar
MaqsadRusdagi feodal tarqoqlikni, Novgorod respublikasini va Vladimir-Suzdal knyazligi hamda Moskvaning paydo bo‘lishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
feodal tarqoqlik · feudal fragmentationveche · vecheboyarlar · boyarsNovgorod · Novgorod
Tushuntirish

XI asr oxiriga kelib Rus knyazliklari o‘zaro urushlar girdobida edi, qipchoqlar ba’zan bir knyaz tomonida boshqasiga qarshi chiqardi. 1097-yilda Vladimir Monomax Lyubech shahrida knyazlar syezdi chaqirib, «har kim o‘z yeriga egalik qilsin» degan qarorni qabul qildi. Biroq Kiyev knyazining mavqei pasaydi va Rus siyosiy tarqoqlik davriga kirdi: XII asr o‘rtalarida 15 ta, Botu bosqini arafasida esa 50 ga yaqin mustaqil knyazlik bor edi. Novgorod XI asrda yirik hunarmandchilik va savdo markaziga aylandi; mahalliy boyarlar ta’siri kuchayib, 1136-yilda veche knyaz Vsevolodni haydab yubordi, shundan boshlab Novgorod boyarlar respublikasi bo‘ldi: oliy hokimiyat xalq yig‘ini — veche, saylangan shahar hokimi, shahar dumasi va yepiskop qo‘lida edi. Shimoli-sharqda Vladimir-Suzdal knyazligi o‘sdi; Vladimir Monomaxning o‘g‘li Yuriy Dolgorukiy Volga va Oka daryolari oralig‘ida Rostov, Suzdal, Yaroslavl kabi shaharlarni boshqargan. Moskva 1147-yilda yilnomada eslanadi (an’anaga ko‘ra, Yuriy Dolgorukiy bilan bog‘lanadi). XIV asrdan Vladimir-Suzdal knyazligi va Moskva Rus yerlarining birlashuviga asos bo‘ldi.

Hozirgi chegaralarKiyevLyubechNovgorodVladimirSuzdalRostovMoskva
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola maktab to‘garagining tuzilishini chizadi: kim qaror qiladi, kim bajaradi, kim yordam beradi. Chizma boshqaruvni tushunishga yordam beradi. Tarixchilar ham Novgorod kabi davlatlar boshqaruvini shunday sxema bilan ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Tashkilot rahbarlari tuzilma sxemasini chizadi, tarixchilar boshqaruv tizimlarini tasvirlaydi, dasturchilar tizim bog‘liqliklarini sxemada ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Oilangiz yoki sinf guruhingiz o‘z ishini qanday bo‘lishini sxemaga chizing: kim nima uchun javob beradi.

Namunalar
Lyubech syezdi (1097): knyazlar urushlarni to‘xtatish uchun to‘plangan.
Novgorod: veche + saylangan hokim + yepiskop; knyaz hokimiyati cheklangan.
Sinfda faoliyat

«Veche»: sinfda bolalar Novgorod vechesi rolida knyaz taklifini muhokama qilib, ovoz berish bilan qaror chiqaradi.

Mashq
1
Lyubech syezdi qachon va nima uchun chaqirilgan?
2
Rusda tarqoqlik davrida knyazliklar soni qanday o‘zgargan?
3
Novgorod respublikasida hokimiyat kimlar qo‘lida edi?
4
Moskva birinchi marta qachon yilnomada eslanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi dala kuni uchun joyHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →