Rus knyazliklari va bosqinchilarga qarshi kurash

XI asr oxiriga kelib Rus knyazliklari o‘zaro urushlar girdobida edi, qipchoqlar ba’zan bir knyaz tomonida boshqasiga qarshi chiqardi. 1097-yilda Vladimir Monomax Lyubech shahrida knyazlar syezdi chaqirib, «har kim o‘z yeriga egalik qilsin» degan qarorni qabul qildi. Biroq Kiyev knyazining mavqei pasaydi va Rus siyosiy tarqoqlik davriga kirdi: XII asr o‘rtalarida 15 ta, Botu bosqini arafasida esa 50 ga yaqin mustaqil knyazlik bor edi. Novgorod XI asrda yirik hunarmandchilik va savdo markaziga aylandi; mahalliy boyarlar ta’siri kuchayib, 1136-yilda veche knyaz Vsevolodni haydab yubordi, shundan boshlab Novgorod boyarlar respublikasi bo‘ldi: oliy hokimiyat xalq yig‘ini — veche, saylangan shahar hokimi, shahar dumasi va yepiskop qo‘lida edi. Shimoli-sharqda Vladimir-Suzdal knyazligi o‘sdi; Vladimir Monomaxning o‘g‘li Yuriy Dolgorukiy Volga va Oka daryolari oralig‘ida Rostov, Suzdal, Yaroslavl kabi shaharlarni boshqargan. Moskva 1147-yilda yilnomada eslanadi (an’anaga ko‘ra, Yuriy Dolgorukiy bilan bog‘lanadi). XIV asrdan Vladimir-Suzdal knyazligi va Moskva Rus yerlarining birlashuviga asos bo‘ldi.