Saljuqiylar va Usmonli turklar davlati

XI asrda Saljuqiylar xonadoni boshchiligida O‘rta Osiyodan chiqqan o‘g‘uz qabilalari g‘arbga — Eron va Old Osiyoga katta yurishlar boshladi. Saljuqiylar davlatiga 1038-yilda Saljuqning nevarasi sulton To‘g‘rulbek asos solgan; keyinchalik Kichik Osiyoda ham Saljuqiylar sultonligi vujudga keldi. Ichki ziddiyatlardan zaiflashgan Vizantiya ko‘chmanchi turk qabilalari hujumiga qarshilik ko‘rsata olmadi: 1071-yilda Manzikert jangida sulton Alp Arslon qo‘shini Vizantiyaning yollanma qo‘shinini tor-mor etdi, imperator Roman IV Diogen asir olindi. Shundan so‘ng ko‘plab turkiy qabilalar Kichik Osiyoga o‘tdi va XI asr oxirida uning katta qismini egallab, bir qator amirliklar tuzdi; amirlar Saljuqiylar sulolasi hukmronligini rasman tan olsa-da, amalda mulklarini mustaqil boshqargan. Shu davrdan ko‘chmanchi turklar o‘troq hayotga o‘ta boshladi, dehqonchilik va hunarmandchilik bilan shug‘ullandi. Saljuqiylarda davlat yerlari xususiy yerlardan ko‘p bo‘lib, ularning katta qismi xizmat evaziga harbiylar va amaldorlarga iqto‘ tarzida berilgan; iqto‘ dastlab meros emas, faqat xizmat muddatida foydalaniladigan mulk edi. Turk qabilalarining mahalliy aholi bilan aralashuvi yangi turk xalqining shakllanishiga asos bo‘ldi. 1243-yildagi mo‘g‘ul bosqini davlat rivojiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi va XIV asr boshiga kelib Kichik Osiyodagi Saljuqiylar davlati parchalanib ketdi.