Hindiston
Kushonlar imperiyasi inqirozidan so‘ng Hindistonda Chandragupta I (320 yildan) guptalar sulolasiga asos soldi; poytaxti Pataliputra edi. IV–V asrlarda guptalar imperiyasi gullab-yashnadi. Hukmdorlar amaldor va sarkardalarga yer in’om qilgan, shu tariqa yirik yer egalari toifasi shakllangan; ular dehqonlardan soliqdan tashqari mehnat majburiyatlarini ham talab qilgan. Aholi to‘rt varna (ijtimoiy toifa)ga bo‘lingan: braxmanlar (ruhoniylar), kshatriylar (jangchilar), vayshilar (dehqon va savdogarlar) va shudralar. Qullik qisman saqlanib, qullar asosan uy ishlarida ishlatilgan. VI asrda eftaliylar hujumi oldida imperiya parchalandi; xitoylik sayyoh Syuan Szyan VII asrda mamlakatda ko‘plab mayda knyazlik borligini yozgan. Rajalar yerni «grass» (xizmat shartli bo‘lak) yoki «patta» (muddatli yorliq) tarzida bergan, vaqt o‘tib bunday yerlar meros mulkka aylangan. XI asr boshida G‘azna hukmdori Mahmud G‘aznaviy shimolga 17 marta yurish qildi. Dehqonlar kanallar qazib yiliga 2–3 marta hosil olgan; sholi, paxta, shakarqamish va ziravorlar yetishtirilgan. Hind hunarmandlari zargarlik, to‘qimachilik va fil suyagi buyumlari bilan mashhur edi; g‘arbiy sohildagi Kalikut kabi dengiz portlari orqali xitoy, arab va afrikalik savdogarlar bilan savdo qilingan.
Bola kiyim yoki o‘yinchoq yorlig‘ida uning qayerda tayyorlangani yozilganini o‘qiydi. Narsalar uzoq joylardan olib kelinishi savdo yo‘llari tufayli. Hindistonda ham hunarmandlik va dengiz savdosi shahar va portlarni bog‘lagan.
Savdogarlar va yuk tashuvchilar mahsulotni uzoqqa yetkazadi, hunarmandlar buyurtmaga ishlaydi, port xodimlari yuklarni qabul qiladi.
Uyda uchta buyumning yorlig‘ini (agar bo‘lsa) o‘qib, qayerda tayyorlanganini yozing va xaritadan toping.
«Hind bozori»: bolalar ziravor, mato va zargarlik buyumlari kartochkalarini «Kalikut» bozorida arab va xitoy savdogarlariga «sotadi».