17
Amaliy mashg‘ulot
Darslik: 42–43-betlar
MaqsadBalandlik, burchak va perpendikulyarni amalda o‘lchash va yasash.
Yangi so‘zlar
balandlik · heightgo‘niya · set squarezinapoya burchagi · angle of a staircasetransportir · protractor
Tushuntirish
Narsaning balandligi deganda uning eng yuqori nuqtasidan u turgan tekis sirtgacha o‘tkazilgan perpendikulyar kesmaning uzunligini tushunamiz. Perpendikulyar chiziqni transportir yoki go‘niya bilan chizish mumkin. Transportir bilan berilgan nurga burchak qo‘yishda asosini nurga, markazini uchiga qo‘yib, kerakli bo‘linmaga nuqta belgilanadi; nurning har ikki yarimtekisligiga bittadan shunday burchak qo‘yiladi. Zinapoya uchun qulay burchak taxminan 30°–45°; juda tik zinapoya xavfli. Balandliklarni faqat past joylarda va kattalar bilan o‘lchang, baland joyga chiqmang.
Namunalar
50° li burchak nurning ikkala yarimtekisligida ham qo‘yiladi: bittadan, jami ikkita.
Zinapoya balandligi 1,2 m, burchagi 40° — qulay oraliqda (30°–45°).
Sinfda faoliyat
«Balandlik o‘lcha»: stol, quti va kitob balandligini chizg‘ich yordamida o‘lchang; chizg‘ich asosga perpendikulyarmi, go‘niya bilan tekshiring.
Mashq
1
Berilgan nurga 70° li burchak nechta usulda qo‘yiladi (ikki yarimtekislik)?
2
2
Zinapoyaning burchagi 38°. Bu qulay oraliqda (30°–45°) yotadimi?
Ha
3
Daftaringizda d chiziqning A, B, C nuqtalaridan perpendikulyar chizilsa, ular qanday joylashadi?
Hech qachon kesishmaydi (bir chiziqqa perpendikulyar).
4
Nima uchun binoning balandligini o‘lchashda perpendikulyarga teng kesma olinadi?
Perpendikulyar uzunligi eng qisqa masofa; og‘ma uzunroq chiqadi.