☰ Mundarija · Geometriya

Siniq chiziq, ko‘pburchak va uchburchak

Darslar 19–20 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
19

Siniq chiziq. Ko‘pburchak

Darslik: 52–53-betlar
MaqsadSiniq chiziq va ko‘pburchak tushunchalarini bilish.
Yangi so‘zlar
siniq chiziq · broken line (polyline)yopiq siniq chiziq · closed broken lineko‘pburchak · polygonichki va tashqi soha · interior and exterior region
Tushuntirish

A₁A₂, A₂A₃, …, Aₙ₋₁Aₙ kesmalarni har biri oldingisining oxiridan boshlanadigan qilib ulasak va yonma-yon turgan ikki kesma bir to‘g‘ri chiziqda yotmasa, siniq chiziq hosil bo‘ladi. A₁, …, Aₙ nuqtalar uning uchlari, kesmalar esa bo‘g‘inlari (tomonlari); bo‘g‘inlar uzunliklari yig‘indisi siniq chiziqning uzunligi. Siniq chiziq qaytib o‘zining boshlang‘ich uchiga kelib tutashsa, u yopiq bo‘ladi. Yopiq siniq chiziqning bo‘g‘inlari bir-birini kesib o‘tmasa, u ko‘pburchakni chegaralaydi va shu shakl ko‘pburchak deyiladi; n ta uchi bo‘lsa, n-burchak (uchburchak, to‘rtburchak, beshburchak, …). Ko‘pburchak tekislikni ikki sohaga ajratadi: chekli ichki soha va cheksiz tashqi soha. Ko‘pburchakning uchlari soni tomonlari soniga teng.

Namunalar
Siniq chiziq ABCD: AB = 3, BC = 4, CD = 2 sm — uzunligi 3 + 4 + 2 = 9 sm.
Oltiburchakning 6 ta uchi va 6 ta tomoni bor.
Sinfda faoliyat

«Simdan shakl»: simni 5 joydan bukib (kattalar yordamida) siniq chiziq yasang, so‘ng uchlarini tutashtirib ko‘pburchak hosil qiling.

Mashq
1
Siniq chiziq bo‘g‘inlari 5, 7, 4 va 6 sm. Uzunligi?
2
Sakkizburchakning nechta tomoni bor?
3
Beshburchakning uchlari 5 ta. Tomonlari nechta?
4
Nima uchun «8» shakliga o‘xshash yopiq chiziq ko‘pburchak bo‘lmaydi?