ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Siniq chiziq, ko‘pburchak va uchburchak

Darslar 19–20 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
19

Siniq chiziq. Ko‘pburchak

Darslik: 52–53-betlar
MaqsadSiniq chiziq va ko‘pburchak tushunchalarini bilish.
Yangi so‘zlar
siniq chiziq · broken line (polyline)yopiq siniq chiziq · closed broken lineko‘pburchak · polygonichki va tashqi soha · interior and exterior region
Tushuntirish

A₁A₂, A₂A₃, …, Aₙ₋₁Aₙ kesmalarni har biri oldingisining oxiridan boshlanadigan qilib ulasak va yonma-yon turgan ikki kesma bir to‘g‘ri chiziqda yotmasa, siniq chiziq hosil bo‘ladi. A₁, …, Aₙ nuqtalar uning uchlari, kesmalar esa bo‘g‘inlari (tomonlari); bo‘g‘inlar uzunliklari yig‘indisi siniq chiziqning uzunligi. Siniq chiziq qaytib o‘zining boshlang‘ich uchiga kelib tutashsa, u yopiq bo‘ladi. Yopiq siniq chiziqning bo‘g‘inlari bir-birini kesib o‘tmasa, u ko‘pburchakni chegaralaydi va shu shakl ko‘pburchak deyiladi; n ta uchi bo‘lsa, n-burchak (uchburchak, to‘rtburchak, beshburchak, …). Ko‘pburchak tekislikni ikki sohaga ajratadi: chekli ichki soha va cheksiz tashqi soha. Ko‘pburchakning uchlari soni tomonlari soniga teng.

A1A2A3A4
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bog‘ cheti bo‘ylab uchta to‘g‘ri bo‘lakdan iborat yo‘lak 40 m, 25 m va 35 m: singan chiziq uzunligi 100 m. Uchlarini 60 m li to‘g‘ri chiziq bilan tutashtirsak, ko‘pburchak hosil bo‘ladi va uning perimetri 160 m.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi uchastka chegarasini o‘lchaydi, to‘siq yasovchi uzunlikni hisoblaydi, navigatsiya dasturi marshrut uzunligini qismlardan yig‘adi.

Bugun sinab ko‘ring

Chizg‘ich bilan 5 tomonli ko‘pburchak chizing, har tomonini o‘lchang va yig‘indisini toping.

Namunalar
3 sm4 sm2 smABCD
Siniq chiziq ABCD: AB = 3, BC = 4, CD = 2 sm — uzunligi 3 + 4 + 2 = 9 sm.
ABCDEF
Oltiburchakning 6 ta uchi va 6 ta tomoni bor.
Sinfda faoliyat

«Simdan shakl»: simni 5 joydan bukib (kattalar yordamida) siniq chiziq yasang, so‘ng uchlarini tutashtirib ko‘pburchak hosil qiling.

Mashq
1
Siniq chiziq bo‘g‘inlari 5, 7, 4 va 6 sm. Uzunligi?
5 sm7 sm4 sm6 smABCDE
2
Sakkizburchakning nechta tomoni bor?
3
Beshburchakning uchlari 5 ta. Tomonlari nechta?
4
Nima uchun «8» shakliga o‘xshash yopiq chiziq ko‘pburchak bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKlub vimpeli va nishoniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →