☰ Mundarija · Geometriya

Perpendikulyar va uchburchak yasash

Darslar 51–52 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
51

Berilgan to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar to‘g‘ri chiziq yasash. Kesmani teng ikkiga bo‘lish

Darslik: 132–133-betlar
MaqsadPerpendikulyar chiziq yasash va kesmani teng ikkiga bo‘lishni bilish.
Yangi so‘zlar
perpendikulyar yasash · constructing a perpendicularkesmani teng bo‘lish · bisecting a segmento‘rta perpendikulyar · perpendicular bisectoryagonalik · uniqueness
Tushuntirish

1-masala. a chiziqning O nuqtasidan perpendikulyar yasash: markazi O da ixtiyoriy aylana a ni A va B da kesadi; markazlari A va B da, radiusi AB bo‘lgan aylanalar C nuqtada kesishadi; OC to‘g‘ri chiziq a ga perpendikulyar. Asoslash: △AOC va △BOC da AO = BO, AC = BC, CO umumiy, TTT bo‘yicha ∠AOC = ∠BOC, qo‘shni va teng bo‘lgani uchun ular 90°. 2-masala. a da yotmagan O nuqtadan perpendikulyar yasash: markazi O da a ni kesadigan aylana A va B ni beradi; markazlari A va B da shu radiusli aylanalar O₁ nuqtada ham kesishadi; OO₁ ⊥ a. Teorema: to‘g‘ri chiziqda yotmagan nuqtadan unga yagona perpendikulyar o‘tkazish mumkin. 3-masala. AB kesmani teng ikkiga bo‘lish: markazlari A va B da radiusi AB aylanalar C va C₁ da kesishadi; CC₁ chizig‘ining AB bilan kesishgan nuqtasi AB ning o‘rtasi.

Namunalar
AB = 8 sm kesmaning o‘rtasini yasasak, har bir bo‘lak 4 sm bo‘ladi.
90° li burchakni yasash uchun a chiziqning O nuqtasida perpendikulyar yasaladi; yana bissektrisa bilan 45° olinadi.
Sinfda faoliyat

«Buklab o‘rta top»: kesma uchlarini ustma-ust buklab burma chizig‘ini oling va uni sirkul yasashi bilan solishtiring.

Mashq
1
AB = 14 sm kesmani teng ikkiga bo‘lish yasashi bilan hosil bo‘lgan bo‘lak necha sm?
2
Nuqtadan chiziqqa nechta perpendikulyar o‘tkazish mumkin (nuqta chiziqda yotmaydi)?
3
Perpendikulyar yasash natijasida hosil bo‘lgan to‘rtta burchak yig‘indisi necha gradus?
4
Nima uchun kesmani teng ikkiga bo‘lishda aylana radiusi AB ga teng olinadi?