ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Perpendikulyar va uchburchak yasash

Darslar 51–52 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
51

Berilgan to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar to‘g‘ri chiziq yasash. Kesmani teng ikkiga bo‘lish

Darslik: 132–133-betlar
MaqsadPerpendikulyar chiziq yasash va kesmani teng ikkiga bo‘lishni bilish.
Yangi so‘zlar
perpendikulyar yasash · constructing a perpendicularkesmani teng bo‘lish · bisecting a segmento‘rta perpendikulyar · perpendicular bisectoryagonalik · uniqueness
Tushuntirish

1-masala. a chiziqning O nuqtasidan perpendikulyar yasash: markazi O da ixtiyoriy aylana a ni A va B da kesadi; markazlari A va B da, radiusi AB bo‘lgan aylanalar C nuqtada kesishadi; OC to‘g‘ri chiziq a ga perpendikulyar. Asoslash: △AOC va △BOC da AO = BO, AC = BC, CO umumiy, TTT bo‘yicha ∠AOC = ∠BOC, qo‘shni va teng bo‘lgani uchun ular 90°. 2-masala. a da yotmagan O nuqtadan perpendikulyar yasash: markazi O da a ni kesadigan aylana A va B ni beradi; markazlari A va B da shu radiusli aylanalar O₁ nuqtada ham kesishadi; OO₁ ⊥ a. Teorema: to‘g‘ri chiziqda yotmagan nuqtadan unga yagona perpendikulyar o‘tkazish mumkin. 3-masala. AB kesmani teng ikkiga bo‘lish: markazlari A va B da radiusi AB aylanalar C va C₁ da kesishadi; CC₁ chizig‘ining AB bilan kesishgan nuqtasi AB ning o‘rtasi.

aOABC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tikuvchi 60 sm li kvadrat dasturxonni to‘rtga buklab, markazini topadi. Ikki burma bir-biriga to‘g‘ri burchak ostida kesishadi va har biri tomonni 30 sm li ikki qismga bo‘ladi. Shu usulda o‘rtani va perpendikulyarni qurish mumkin.

Kim ishlatadi

Tikuvchi matoning markazini topadi, plitka yotqizuvchi xona markazini belgilaydi, duradgor taxta o‘rtasidan perpendikulyar chiziq o‘tkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

To‘g‘ri to‘rtburchak qog‘ozni ikki yo‘nalishda yarimlab buking. Burmalar kesishgan nuqta markaz, kesishgan burchak esa daftar burchagi bilan tekshirilganda to‘g‘ri burchak ekanini ko‘ring.

Namunalar
4 sm4 smABM
AB = 8 sm kesmaning o‘rtasini yasasak, har bir bo‘lak 4 sm bo‘ladi.
90° li burchakni yasash uchun a chiziqning O nuqtasida perpendikulyar yasaladi; yana bissektrisa bilan 45° olinadi.
Sinfda faoliyat

«Buklab o‘rta top»: kesma uchlarini ustma-ust buklab burma chizig‘ini oling va uni sirkul yasashi bilan solishtiring.

Mashq
1
AB = 14 sm kesmani teng ikkiga bo‘lish yasashi bilan hosil bo‘lgan bo‘lak necha sm?
2
Nuqtadan chiziqqa nechta perpendikulyar o‘tkazish mumkin (nuqta chiziqda yotmaydi)?
3
Perpendikulyar yasash natijasida hosil bo‘lgan to‘rtta burchak yig‘indisi necha gradus?
4
Nima uchun kesmani teng ikkiga bo‘lishda aylana radiusi AB ga teng olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQizilqum chetiga: poyezdmi, avtobusmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →