Darslar 31–32 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
31
Ikki to‘g‘ri chiziqning parallellik alomatlari
Darslik: 82–83-betlar
MaqsadIchki almashinuvchi burchaklar bo‘yicha parallellik alomatini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
parallellik alomati · test for parallel linesichki almashinuvchi burchaklar · alternate interior angleskesuvchi · transversalisbot · proof
Tushuntirish
Parallellik alomati ikki chiziqning parallel ekanini aniqlash imkonini beradi. Teorema: agar ikki to‘g‘ri chiziq va kesuvchi hosil qilgan ichki almashinuvchi burchaklar teng bo‘lsa, bu ikki to‘g‘ri chiziq parallel. Isbot g‘oyasi: kesuvchining a va b dagi nuqtalari A va B bo‘lsin. Burchaklar to‘g‘ri bo‘lsa, a va b AB ga perpendikulyar, demak parallel. Aks holda AB ning o‘rtasi O dan a ga perpendikulyar OC tushirib, uning b bilan kesishgan nuqtasini D deymiz; △AOC va △BOD da AO = BO, vertikal burchaklar teng, berilgan burchaklar teng, shuning uchun BTB bo‘yicha △AOC = △BOD. Demak ∠C = ∠D = 90°, ya’ni a va b CD ga perpendikulyar, shuning uchun parallel. Amalda: ichki almashinuvchi burchaklar teng ekanini ko‘rsatish — chiziqlar parallel ekanini isbotlaydi.
Namunalar
Kesuvchi a va b ni kesib o‘tadi. Ichki almashinuvchi burchaklar 62° va 62° — a ∥ b.
Kesuvchi a bilan 70° li ichki burchak hosil qiladi. b da shu burchakka ichki almashinuvchi bo‘lgan burchakka qo‘shni burchak 110°. Demak ichki almashinuvchi burchak 180° − 110° = 70°, ya’ni burchaklar teng va a ∥ b.
Sinfda faoliyat
«Parallelmi?»: kartochkalarda burchaklar berilgan; guruhlar «ha» yoki «yo‘q» deb javob beradi va sababini aytadi.
Mashq
1
Kesuvchi a, b ni kesadi. Ichki almashinuvchi burchaklar 47° va 47°. a va b parallelmi?
Ha
2
Ichki almashinuvchi burchaklar 63° va 117°. a ∥ b bo‘ladimi?
Yo‘q, burchaklar teng emas.
3
Kesuvchi hosil qilgan ichki almashinuvchi burchaklar 125° va 125°. Chiziqlar parallelmi?
Ha, burchaklar teng.
4
Nima uchun ichki almashinuvchi burchaklar teng bo‘lsa, chiziqlar kesishmaydi?
Teorema isbotlangan: ular bitta CD to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar bo‘lib chiqadi, bunday chiziqlar kesishmaydi.