Geometriya fani va predmeti. Geometriya fanining vazifalari
Geometriya — geometrik shakllar va ularning xossalari haqidagi fan. «Geo» — yer, «metrio» — o‘lchash degani, ya’ni so‘z «yer o‘lchash» ma’nosini beradi: Nil daryosi toshgandan keyin dalalarni qayta o‘lchash zarur bo‘lgan qadimgi Misrda bu fan paydo bo‘lgan. Evklid o‘z «Negizlar» asarida o‘sha vaqtgacha ma’lum bo‘lgan bilimlarni tartibga solgan, bu kitob ikki ming yil davomida asosiy darslik bo‘lib kelgan. Al-Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Beruniy, Ibn Sino va Ulug‘bek ham geometriya bilan shug‘ullangan. Nuqta, kesma, burchak, uchburchak kabi yassi shakllar bir tekislikda joylashadi; kub, shar, piramida esa fazoviy shakllardir. Tekislikdagi shakllarni o‘rganadigan bo‘lim planimetriya deyiladi.
| Yassi shakllar | Fazoviy shakllar |
|---|---|
| kvadrat | kub |
| uchburchak | shar |
| doira | piramida |
Ikki qo‘shni 20 m ga 10 m bo‘lgan umumiy yer uchastkasini teng bo‘lishmoqchi. Uzun tomonni o‘rtasidan bo‘lsalar, ikkita 10 m ga 10 m kvadrat chiqadi. Yerni o‘lchash va shaklini solishtirish ehtiyoji geometriyani yaratgan.
Yer o‘lchovchi uchastka chegarasini belgilaydi, quruvchi binoning shaklini rejalashtiradi, kompyuter o‘yinlari ishlab chiquvchisi sahna shakllarini yaratadi.
Xonangizda nuqtaga o‘xshash 3 ta burchak, kesmaga o‘xshash 3 ta qirra va tekis yuzaga o‘xshash 2 ta sirt toping va ularning nomini ayting.
«Shaklni top»: sinfdagi 6 ta narsani (deraza, parta qopqog‘i, to‘p, quti, soat, daftar) ko‘rsating; bolalar uning geometrik shaklini (to‘g‘ri to‘rtburchak, doira, shar, parallelepiped) aytadilar.