ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Geometriya nima? Nuqta va to‘g‘ri chiziq

Darslar 1–2 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
1

Geometriya fani va predmeti. Geometriya fanining vazifalari

Darslik: 6–7-betlar
MaqsadGeometriya fanining nimani o‘rganishini va uning tarixidan lavhalarni bilish.
Yangi so‘zlar
geometriya · geometrygeometrik shakl · geometric figureplanimetriya · planimetry (geometry of the plane)fazoviy shakl · solid (space) figure
Tushuntirish

Geometriya — geometrik shakllar va ularning xossalari haqidagi fan. «Geo» — yer, «metrio» — o‘lchash degani, ya’ni so‘z «yer o‘lchash» ma’nosini beradi: Nil daryosi toshgandan keyin dalalarni qayta o‘lchash zarur bo‘lgan qadimgi Misrda bu fan paydo bo‘lgan. Evklid o‘z «Negizlar» asarida o‘sha vaqtgacha ma’lum bo‘lgan bilimlarni tartibga solgan, bu kitob ikki ming yil davomida asosiy darslik bo‘lib kelgan. Al-Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Beruniy, Ibn Sino va Ulug‘bek ham geometriya bilan shug‘ullangan. Nuqta, kesma, burchak, uchburchak kabi yassi shakllar bir tekislikda joylashadi; kub, shar, piramida esa fazoviy shakllardir. Tekislikdagi shakllarni o‘rganadigan bo‘lim planimetriya deyiladi.

Yassi shakllarFazoviy shakllar
kvadratkub
uchburchakshar
doirapiramida
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki qo‘shni 20 m ga 10 m bo‘lgan umumiy yer uchastkasini teng bo‘lishmoqchi. Uzun tomonni o‘rtasidan bo‘lsalar, ikkita 10 m ga 10 m kvadrat chiqadi. Yerni o‘lchash va shaklini solishtirish ehtiyoji geometriyani yaratgan.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi uchastka chegarasini belgilaydi, quruvchi binoning shaklini rejalashtiradi, kompyuter o‘yinlari ishlab chiquvchisi sahna shakllarini yaratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizda nuqtaga o‘xshash 3 ta burchak, kesmaga o‘xshash 3 ta qirra va tekis yuzaga o‘xshash 2 ta sirt toping va ularning nomini ayting.

Namunalar
abcABCDA₁B₁C₁D₁
G‘isht (to‘g‘ri burchakli parallelepiped) shaklida: 8 ta uchi (nuqtalar), 12 ta qirrasi (kesmalar) va 6 ta yog‘i (to‘g‘ri to‘rtburchaklar) bor.
Daftar varag‘iga chizilgan kvadrat va uchburchak yassi shakllardir, to‘pning geometrik timsoli esa sharsimon fazoviy shakldir.
Sinfda faoliyat

«Shaklni top»: sinfdagi 6 ta narsani (deraza, parta qopqog‘i, to‘p, quti, soat, daftar) ko‘rsating; bolalar uning geometrik shaklini (to‘g‘ri to‘rtburchak, doira, shar, parallelepiped) aytadilar.

Mashq
1
«Geometriya» so‘zi qanday ma’no beradi?
2
To‘g‘ri burchakli parallelepipedning nechta qirrasi bor?
abcABCDA₁B₁C₁D₁
3
Qaysilari yassi shakl: kvadrat, shar, uchburchak, kub?
4
Nima uchun qadimgi Misrda yer o‘lchash muhim bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkspeditsiya klubining birinchi chiqishiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →