☰ Mundarija · Geometriya

Geometriya nima? Nuqta va to‘g‘ri chiziq

Darslar 1–2 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
1

Geometriya fani va predmeti. Geometriya fanining vazifalari

Darslik: 6–7-betlar
MaqsadGeometriya fanining nimani o‘rganishini va uning tarixidan lavhalarni bilish.
Yangi so‘zlar
geometriya · geometrygeometrik shakl · geometric figureplanimetriya · planimetry (geometry of the plane)fazoviy shakl · solid (space) figure
Tushuntirish

Geometriya — geometrik shakllar va ularning xossalari haqidagi fan. «Geo» — yer, «metrio» — o‘lchash degani, ya’ni so‘z «yer o‘lchash» ma’nosini beradi: Nil daryosi toshgandan keyin dalalarni qayta o‘lchash zarur bo‘lgan qadimgi Misrda bu fan paydo bo‘lgan. Evklid o‘z «Negizlar» asarida o‘sha vaqtgacha ma’lum bo‘lgan bilimlarni tartibga solgan, bu kitob ikki ming yil davomida asosiy darslik bo‘lib kelgan. Al-Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Beruniy, Ibn Sino va Ulug‘bek ham geometriya bilan shug‘ullangan. Nuqta, kesma, burchak, uchburchak kabi yassi shakllar bir tekislikda joylashadi; kub, shar, piramida esa fazoviy shakllardir. Tekislikdagi shakllarni o‘rganadigan bo‘lim planimetriya deyiladi.

Namunalar
G‘isht (to‘g‘ri burchakli parallelepiped) shaklida: 8 ta uchi (nuqtalar), 12 ta qirrasi (kesmalar) va 6 ta yog‘i (to‘g‘ri to‘rtburchaklar) bor.
Daftar varag‘iga chizilgan kvadrat va uchburchak yassi shakllardir, to‘pning geometrik timsoli esa sharsimon fazoviy shakldir.
Sinfda faoliyat

«Shaklni top»: sinfdagi 6 ta narsani (deraza, parta qopqog‘i, to‘p, quti, soat, daftar) ko‘rsating; bolalar uning geometrik shaklini (to‘g‘ri to‘rtburchak, doira, shar, parallelepiped) aytadilar.

Mashq
1
«Geometriya» so‘zi qanday ma’no beradi?
2
To‘g‘ri burchakli parallelepipedning nechta qirrasi bor?
3
Qaysilari yassi shakl: kvadrat, shar, uchburchak, kub?
4
Nima uchun qadimgi Misrda yer o‘lchash muhim bo‘lgan?