Masala yechish bosqichlari va hisoblashga doir masalalar
Darslar 55–56 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
55
Geometrik masalalarni yechish bosqichlari
Darslik: 144–145-betlar
MaqsadGeometrik masalani to‘rt bosqichda yechishni va masalalar turlarini bilish.
Yangi so‘zlar
masala sharti · given conditionsxulosa · conclusionchizma · diagramtekshirish · checking
Tushuntirish
Geometrik masalani tartib bilan yechgan ma’qul. 1-bosqich: masalani tushunish. Nima berilgani va nima topilishi, isbotlanishi yoki yasalishi kerakligi alohida yoziladi, aniq chizma chiziladi va berilganlar unda belgilanadi. 2-bosqich: rejalashtirish. Qaysi teorema yoki usul kerakligi tanlanadi, kerak bo‘lsa yordamchi chiziq o‘tkaziladi. 3-bosqich: yechish, ya’ni reja bo‘yicha ishlash. 4-bosqich: tekshirish. Topilgan natija shartga mosligi ko‘riladi, xato topilsa tuzatiladi. Masalalar uch xil bo‘ladi: hisoblashga doir, isbotlashga doir va yasashga doir.
Tushunish→Reja→Yechish→Tekshirish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Qimmat matoni kesishdan oldin tikuvchi chizma chizadi, ish tartibini o‘ylaydi, kesgandan keyin o‘lchamlarni qayta tekshiradi. Geometriya masalasi ham shunday: shoshilmay, tartib bilan ishlanadi.
Kim ishlatadi
Muhandis loyihani bosqichma-bosqich olib boradi, dasturchi masalani tahlil qilib, dastur yozadi va sinaydi, loyiha rahbari ishni rejalashtirib, natijani tekshiradi.
Bugun sinab ko‘ring
Biror uy ishini (masalan, javonni tartibga solish) tanlang va avval nima qilishni, keyin nima qilishni, oxirida qanday tekshirishni qisqa yozing.
Namunalar
Hisoblash. ABC uchburchakda ∠A = 48°, ∠B burchak ∠A dan ikki baravar katta; ∠C ni topamiz. Tushunish: berilgan ∠A = 48°, ∠B = 2·∠A; topilishi kerak ∠C. Reja: uchburchak burchaklari yig‘indisi 180°. Yechish: ∠B = 96°, ∠C = 180° − 48° − 96° = 36°. Tekshirish: 48° + 96° + 36° = 180°.
Isbot. ABC teng yonli uchburchakda AB = AC, D nuqta BC ning o‘rtasi. ∠BAD = ∠CAD ekanini isbotlang. Reja: △ABD va △ACD ni TTT alomati bilan taqqoslaymiz. Yechish: AB = AC (shart), BD = DC (D o‘rta), AD umumiy. Demak △ABD = △ACD va mos burchaklar teng: ∠BAD = ∠CAD. Tekshirish: har bir qadam shart yoki teoremaga tayangan.
Sinfda faoliyat
«Bosqich kartochkalari»: to‘rtta qog‘ozga bosqich nomlarini yozing, aralashtirib, tartibga soling. Keyin bitta oddiy masalani shu kartochkalar bo‘yicha yeching.
Mashq
1
Geometrik masala yechishda nechta bosqich bor?
4
2
Geometrik masalalar nechta turga bo‘linadi?
3
3
Uchburchak burchaklari 50°, 60° va topilgan uchinchisi 70°. Tekshirish uchun yig‘indini toping.
180
4
Nima uchun chizma katta va aniq bo‘lishi, berilganlar unda belgilanishi kerak?
Chizma shartni ko‘rsatadi va qaysi teorema kerakligini payqashga yordam beradi.