ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Kesma, nur va kesmalarni taqqoslash

Darslar 3–4 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
3

Kesma va nur

Darslik: 10–11-betlar
MaqsadKesma va nurni ta’riflash va belgilash.
Yangi so‘zlar
kesma · segmentkesmaning uchlari · endpoints of a segmentnur · raynurning uchi · origin (endpoint) of a ray
Tushuntirish

Aksioma: bir to‘g‘ri chiziqda olingan istalgan uchta nuqtadan bittasi va faqat bittasi qolgan ikkitasining orasida yotadi. To‘g‘ri chiziqda ikki nuqta belgilasak, shu ikki nuqta va ular orasidagi hamma nuqtalar birgalikda kesmani tashkil qiladi: chetki nuqtalar kesmaning uchlari, qolganlari uning ichki nuqtalari. To‘g‘ri chiziqda bitta nuqta tanlab, undan faqat bir yo‘nalishga ketgan qismini (shu nuqta bilan birga) olsak, nur hosil bo‘ladi; tanlangan nuqta nurning uchi. Nur yozilganda uchi birinchi yoziladi: OA nur. Agar A va B nuqtalar to‘g‘ri chiziqning bir yarimtekisligida yotsa, AB kesma shu chiziqni kesmaydi; turli yarimtekisliklarda yotsa, albatta kesadi.

kesmaMNOA
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtobus to‘g‘ri yo‘l bo‘ylab A, B va C bekatlarida to‘xtaydi. Bekatlar juftlari uchta masofa beradi: AB, BC va AC. Chiroq nuri esa nurga o‘xshaydi: chiroqdan boshlanib, bir tomonga ketadi (geometriyada nur cheksiz davom etadi).

Kim ishlatadi

Dispetcher marshrutdagi bekatlar orasidagi masofalarni belgilaydi, yer o‘lchovchi nur yo‘nalishini ko‘rsatadi, ish ko‘ruvchi proyektor nurini yo‘naltiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarda bir chiziqda 3 nuqta belgilang, ular orasidagi barcha kesmalarni yozing (3 ta) va birinchi nuqtadan ikkinchisi orqali o‘tadigan nurni nomlang.

Namunalar
ABC
To‘g‘ri chiziqda A, B, C nuqtalar shu tartibda joylashgan bo‘lsa, B nuqta A va C orasida yotadi; BA va BC nurlar bir-birini to‘ldiradi.
ABCD
To‘g‘ri chiziqda 4 ta nuqta olinsa, 6 ta kesma hosil bo‘ladi (har bir juft uchun bitta).
Sinfda faoliyat

«Kesmani top»: doskada to‘g‘ri chiziqda 5 ta nuqta belgilanadi. Bolalar guruhlarda barcha kesmalarni sanab yozadilar; eng ko‘p to‘g‘ri sanagan guruh yutadi.

Mashq
1
To‘g‘ri chiziqda 5 ta nuqta belgilandi. Uchlari shu nuqtalarda bo‘lgan nechta kesma bor?
ABCDE
2
To‘g‘ri chiziqda bitta O nuqta bor. U chiziqni nechta nurga ajratadi?
3
OA va AO nurlar bir xilmi? Nima uchun?
4
A, B nuqtalar bir yarimtekislikda yotadi, C ularga qarama-qarshi yarimtekislikda. AB va AC kesmalar to‘g‘ri chiziqni kesadimi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘lmak suvidagi mitti hayvonlar izidanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →