Darslar 3–4 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
3
Kesma va nur
Darslik: 10–11-betlar
MaqsadKesma va nurni ta’riflash va belgilash.
Yangi so‘zlar
kesma · segmentkesmaning uchlari · endpoints of a segmentnur · raynurning uchi · origin (endpoint) of a ray
Tushuntirish
Aksioma: bir to‘g‘ri chiziqda olingan istalgan uchta nuqtadan bittasi va faqat bittasi qolgan ikkitasining orasida yotadi. To‘g‘ri chiziqda ikki nuqta belgilasak, shu ikki nuqta va ular orasidagi hamma nuqtalar birgalikda kesmani tashkil qiladi: chetki nuqtalar kesmaning uchlari, qolganlari uning ichki nuqtalari. To‘g‘ri chiziqda bitta nuqta tanlab, undan faqat bir yo‘nalishga ketgan qismini (shu nuqta bilan birga) olsak, nur hosil bo‘ladi; tanlangan nuqta nurning uchi. Nur yozilganda uchi birinchi yoziladi: OA nur. Agar A va B nuqtalar to‘g‘ri chiziqning bir yarimtekisligida yotsa, AB kesma shu chiziqni kesmaydi; turli yarimtekisliklarda yotsa, albatta kesadi.
Namunalar
To‘g‘ri chiziqda A, B, C nuqtalar shu tartibda joylashgan bo‘lsa, B nuqta A va C orasida yotadi; BA va BC nurlar bir-birini to‘ldiradi.
To‘g‘ri chiziqda 4 ta nuqta olinsa, 6 ta kesma hosil bo‘ladi (har bir juft uchun bitta).
Sinfda faoliyat
«Kesmani top»: doskada to‘g‘ri chiziqda 5 ta nuqta belgilanadi. Bolalar guruhlarda barcha kesmalarni sanab yozadilar; eng ko‘p to‘g‘ri sanagan guruh yutadi.
Mashq
1
To‘g‘ri chiziqda 5 ta nuqta belgilandi. Uchlari shu nuqtalarda bo‘lgan nechta kesma bor?
10
2
To‘g‘ri chiziqda bitta O nuqta bor. U chiziqni nechta nurga ajratadi?
2
3
OA va AO nurlar bir xilmi? Nima uchun?
Yo‘q: uchi birinchi yoziladi, OA nurning uchi O, AO nurning uchi A.
4
A, B nuqtalar bir yarimtekislikda yotadi, C ularga qarama-qarshi yarimtekislikda. AB va AC kesmalar to‘g‘ri chiziqni kesadimi?