27
Amaliy mashg‘ulot
Darslik: 68–69-betlar
MaqsadGeometrik bilimlarni amaliy masalalarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
poydevor tarxi · foundation plango‘niya · set squareqoziq · pegmustahkamlik · rigidity
Tushuntirish
Amaliy ishda binoning poydevor tarxini chizish uchun qoziqlar, ip, ruletka va katta go‘niya kerak bo‘ladi. Avval bir qoziq qoqiladi, undan uzun devor bo‘ylab ip tortib o‘lchangan masofada ikkinchi qoziq qoqiladi. Go‘niya bilan 90° burchak hosil qilinib uchinchi va to‘rtinchi qoziqlar qoqiladi: shunda to‘rtburchak to‘g‘ri burchakli bo‘ladi. Poydevor qalinligi 0,5 m bo‘lsa, ichki o‘lchamlar har tomondan 1 m qisqaradi. Ikkinchi mashqda uchburchakning mustahkamligi tekshiriladi. Qoziq qoqish va qurilish ishlarini faqat kattalar bajaradi; bolalar o‘lchash va chizmada ishtirok etadi.
Namunalar
Tashqi o‘lchami 8 m × 5 m bo‘lgan bino, poydevor qalinligi 0,5 m: ichki o‘lcham 7 m × 4 m.
Tashqi perimetr 2 · (8 + 5) = 26 m, ichki perimetr 2 · (7 + 4) = 22 m.
Sinfda faoliyat
«Maydon belgisi»: maktab hovlisida (kattalar nazoratida) tayoq va ip bilan 6 m × 4 m to‘g‘ri to‘rtburchakni belgilab, burchaklarini katta go‘niya bilan tekshiring.
Mashq
1
Tashqi o‘lchami 10 m × 6 m, devor qalinligi 0,5 m. Tashqi perimetr necha metr?
32
2
Shu bino ichki perimetri (ichki o‘lcham 9 m × 5 m) necha metr?
28
3
Qoziqlar yordamida hosil qilingan to‘rtburchakning burchaklari to‘g‘ri ekanligini qanday tekshirish mumkin?
Go‘niyani burchakka qo‘yib, tomonlar unga to‘liq yopishishini tekshirib.
4
Nima uchun poydevorning ichki perimetri tashqisidan qisqa?
Har bir ichki tomon devor qalinligining ikki barobariga (2 · 0,5 = 1 m) qisqa, to‘rt tomon bo‘lgani uchun ichki perimetr 4 m kam.