ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Parallel to‘g‘ri chiziqlar va kesuvchi

Darslar 29–30 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
29

To‘g‘ri chiziqlarning parallelligi

Darslik: 78–79-betlar
MaqsadParallel to‘g‘ri chiziqlar, parallellik aksiomasi va uning natijasini bilish.
Yangi so‘zlar
parallel to‘g‘ri chiziqlar · parallel linesparallellik aksiomasi · parallel axiomkesishmaslik · not intersectingbelgi ∥ · the sign ∥
Tushuntirish

Bir tekislikda yotib, kesishmaydigan to‘g‘ri chiziqlar parallel deyiladi; a ∥ b deb yoziladi. Parallel chiziqlarda yotgan kesma va nurlar ham o‘zaro parallel deyiladi. Teorema: bitta to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar bo‘lgan ikki to‘g‘ri chiziq parallel. Shu sababli berilgan chiziqqa tegishli bo‘lmagan O nuqtadan unga parallel chiziq o‘tkazish mumkin: O dan a ga perpendikulyar OA, so‘ng O dan OA ga perpendikulyar b o‘tkaziladi. Parallellik aksiomasi: tekislikda to‘g‘ri chiziqqa, unda yotmagan nuqtadan faqat bitta parallel to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin (u Evklidning beshinchi postulati bilan bog‘liq). Natija: ikki to‘g‘ri chiziq uchinchisiga parallel bo‘lsa, ular o‘zaro parallel; isbot teskarisini faraz qilish bilan: agar kesishsa, nuqtadan uchinchiga ikki parallel o‘tib qolardi.

abOA
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi daftarga jadval chizadi: chizg‘ichni qimirlatmay, burchak chizg‘ichini (ugolnik) uning bo‘ylab suradi va bir-biriga parallel bir nechta chiziq o‘tkazadi. Chiziqlar hech qachon kesishmaydi, shuning uchun jadval katakchalari to‘g‘ri chiqadi.

Kim ishlatadi

Duradgor javon tokchalarini tekis joylashtiradi, yo‘l belgilovchi parallel chiziqlar chizadi, tikuvchi chiziqli matoni to‘g‘ri kesadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonada yoki maktabda bir-biriga parallel ikki juft chiziq (masalan, deraza va eshik qirralari) toping va ularning nima uchun hech qachon uchrashmasligini o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
Daftarning gorizontal chiziqlari parallel; temir yo‘l relslari ham parallel chiziqlarga misol.
abc
a ∥ c va b ∥ c bo‘lsa, a ∥ b. Kesishsa, kesishish nuqtasidan c ga ikkita parallel o‘tgan bo‘lardi — aksiomaga zid.
Sinfda faoliyat

«Parallel top»: sinfda stol qirralari, deraza ramkalari, doska chiziqlari orasidan parallel kesmalar juftini toping va daftarda belgilang.

Mashq
1
Nuqtadan berilgan to‘g‘ri chiziqqa nechta parallel chiziq o‘tkazish mumkin?
2
a ⊥ c va b ⊥ c. a va b haqida nima deyish mumkin?
3
a ∥ c, b ∥ c, d ∥ b bo‘lsa, a va d haqida nima deyish mumkin?
4
Nima uchun parallellik aksiomasida «faqat bitta» deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBozorda baliq tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →