☰ Mundarija · Geometriya

Parallel to‘g‘ri chiziqlar va kesuvchi

Darslar 29–30 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
29

To‘g‘ri chiziqlarning parallelligi

Darslik: 78–79-betlar
MaqsadParallel to‘g‘ri chiziqlar, parallellik aksiomasi va uning natijasini bilish.
Yangi so‘zlar
parallel to‘g‘ri chiziqlar · parallel linesparallellik aksiomasi · parallel axiomkesishmaslik · not intersectingbelgi ∥ · the sign ∥
Tushuntirish

Bir tekislikda yotib, kesishmaydigan to‘g‘ri chiziqlar parallel deyiladi; a ∥ b deb yoziladi. Parallel chiziqlarda yotgan kesma va nurlar ham o‘zaro parallel deyiladi. Teorema: bitta to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar bo‘lgan ikki to‘g‘ri chiziq parallel. Shu sababli berilgan chiziqqa tegishli bo‘lmagan O nuqtadan unga parallel chiziq o‘tkazish mumkin: O dan a ga perpendikulyar OA, so‘ng O dan OA ga perpendikulyar b o‘tkaziladi. Parallellik aksiomasi: tekislikda to‘g‘ri chiziqqa, unda yotmagan nuqtadan faqat bitta parallel to‘g‘ri chiziq o‘tkazish mumkin (u Evklidning beshinchi postulati bilan bog‘liq). Natija: ikki to‘g‘ri chiziq uchinchisiga parallel bo‘lsa, ular o‘zaro parallel; isbot teskarisini faraz qilish bilan: agar kesishsa, nuqtadan uchinchiga ikki parallel o‘tib qolardi.

Namunalar
Daftarning gorizontal chiziqlari parallel; temir yo‘l relslari ham parallel chiziqlarga misol.
a ∥ c va b ∥ c bo‘lsa, a ∥ b. Kesishsa, kesishish nuqtasidan c ga ikkita parallel o‘tgan bo‘lardi — aksiomaga zid.
Sinfda faoliyat

«Parallel top»: sinfda stol qirralari, deraza ramkalari, doska chiziqlari orasidan parallel kesmalar juftini toping va daftarda belgilang.

Mashq
1
Nuqtadan berilgan to‘g‘ri chiziqqa nechta parallel chiziq o‘tkazish mumkin?
2
a ⊥ c va b ⊥ c. a va b haqida nima deyish mumkin?
3
a ∥ c, b ∥ c, d ∥ b bo‘lsa, a va d haqida nima deyish mumkin?
4
Nima uchun parallellik aksiomasida «faqat bitta» deyiladi?