Teskari teorema
Teoremaning sharti bilan xulosasi o‘rni almashtirilsa, yangi tasdiq hosil bo‘ladi; u isbotlansa, berilgan teoremaga teskari teorema deyiladi. To‘g‘ri teorema: agar A bo‘lsa, B bo‘ladi (A ⇒ B). Teskari teorema: agar B bo‘lsa, A bo‘ladi (B ⇒ A). Masalan, «teng yonli uchburchakning ikki burchagi teng» teoremasiga teskari: «ikki burchagi teng uchburchak teng yonli»; u ham to‘g‘ri va uchburchakning teng yonli bo‘lish alomati deyiladi. Biroq teskari tasdiq doim ham to‘g‘ri emas: «vertikal burchaklar teng» ning teskarisi «teng burchaklar vertikal» noto‘g‘ri, chunki teng burchaklar vertikal bo‘lishi shart emas. Noto‘g‘ri ekanini ko‘rsatish uchun bitta misol (kontrmisol) yetarli.
| To‘g‘ri teorema | Teskari teorema |
|---|---|
| Agar A bo‘lsa, B bo‘ladi (A ⇒ B) | Agar B bo‘lsa, A bo‘ladi (B ⇒ A) |
Maktab qoidasi: “Qo‘ng‘iroq chalinsa, dars tugaydi.” Teskari gap: “Dars tugagan bo‘lsa, qo‘ng‘iroq chalingan” har doim to‘g‘ri emas: o‘qituvchi darsni oldinroq tugatishi mumkin. Teskari teorema to‘g‘ri bo‘lishi uchun isbot kerak.
Huquqshunos shartnoma shartlarini tekshiradi, dasturchi “agar... u holda...” qoidalarini sinaydi, shifokor alomatdan sababni xulosa qilganda ehtiyot bo‘ladi.
Kundalik hayotdan “agar... bo‘lsa, ...” qoidasini yozing, uning teskarisini tuzing va teskarisi noto‘g‘ri bo‘ladigan bitta misol toping.
«Teskarisini ayt»: bolalar navbat bilan bir teorema aytadi, juftlari teskarisini tuzadi va u to‘g‘rimi yo‘qmi deb muhokama qiladi.