Aylana va doira
Bir xil shartni bajaradigan hamma nuqtalar to‘plami nuqtalarning geometrik o‘rni deb ataladi. Masalan, aylana — tekislikda tanlangan O nuqtadan bir xil masofada joylashgan hamma nuqtalar; O nuqta aylananing markazi. Aylananing istalgan nuqtasidan markazigacha masofa radius; aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma vatar; markazdan o‘tuvchi vatar diametr, u eng katta vatar. Diametr ikkita radiusdan iborat, shuning uchun d = 2r. Tekislikning aylana bilan chegaralangan qismi doira deyiladi. Aylanani sirkul bilan chizamiz; sirkulning uchi o‘tkir, shuning uchun uni ehtiyotkorlik bilan, kattalar nazoratida ishlating.
Bog‘bon markazga qoziq qoqib, unga 3 m li arqonni bog‘laydi va arqonni tarang tutib aylanib chiqadi. Hosil bo‘lgan aylananing radiusi 3 m, diametri 6 m. Markazdan chekkagacha masofa har joyda bir xil.
G‘ildirak yasovchi aylana shaklini aniq chiqaradi, stadion ishchilari yugurish yo‘lakchalari yoyini belgilaydi, dizayner doira shaklidagi buyumlarni chizadi.
Qog‘oz tasmaning bir uchini barmog‘ingiz bilan bosib, ikkinchi uchiga qalam bog‘lamasdan tutib turing va aylana chizing. Tasmaning uzunligi radius bo‘ladi.
«Arqon aylana»: bir bola markazda turadi, ikkinchisi arqon uzunligida masofada aylanib yuradi. Aylana qanday hosil bo‘ldi? (Faqat xavfsiz, tekis joyda.)