ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Aylana va doira. Amaliy o‘lchashlar

Darslar 7–8 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
7

Aylana va doira

Darslik: 18–19-betlar
MaqsadAylana, doira va ularning elementlarini bilish.
Yangi so‘zlar
aylana · circle (the curve)markaz · centreradius · radiusvatar va diametr · chord and diameter
Tushuntirish

Bir xil shartni bajaradigan hamma nuqtalar to‘plami nuqtalarning geometrik o‘rni deb ataladi. Masalan, aylana — tekislikda tanlangan O nuqtadan bir xil masofada joylashgan hamma nuqtalar; O nuqta aylananing markazi. Aylananing istalgan nuqtasidan markazigacha masofa radius; aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi kesma vatar; markazdan o‘tuvchi vatar diametr, u eng katta vatar. Diametr ikkita radiusdan iborat, shuning uchun d = 2r. Tekislikning aylana bilan chegaralangan qismi doira deyiladi. Aylanani sirkul bilan chizamiz; sirkulning uchi o‘tkir, shuning uchun uni ehtiyotkorlik bilan, kattalar nazoratida ishlating.

rdvatarOAPQBC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bog‘bon markazga qoziq qoqib, unga 3 m li arqonni bog‘laydi va arqonni tarang tutib aylanib chiqadi. Hosil bo‘lgan aylananing radiusi 3 m, diametri 6 m. Markazdan chekkagacha masofa har joyda bir xil.

Kim ishlatadi

G‘ildirak yasovchi aylana shaklini aniq chiqaradi, stadion ishchilari yugurish yo‘lakchalari yoyini belgilaydi, dizayner doira shaklidagi buyumlarni chizadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘oz tasmaning bir uchini barmog‘ingiz bilan bosib, ikkinchi uchiga qalam bog‘lamasdan tutib turing va aylana chizing. Tasmaning uzunligi radius bo‘ladi.

Namunalar
7 smOA
Aylana radiusi 7 sm bo‘lsa, diametri 7 · 2 = 14 sm.
3 sm5 sm6 smOABC
Markazi O, radiusi 5 sm bo‘lgan doirada OA = 3 sm bo‘lgan A nuqta doiraning ichida yotadi, OB = 5 sm bo‘lgan B aylanada, OC = 6 sm bo‘lgan C esa doiradan tashqarida.
Sinfda faoliyat

«Arqon aylana»: bir bola markazda turadi, ikkinchisi arqon uzunligida masofada aylanib yuradi. Aylana qanday hosil bo‘ldi? (Faqat xavfsiz, tekis joyda.)

Mashq
1
Aylana radiusi 12 sm. Diametrini toping (sm da).
12 smOA
2
Doira diametri 38 sm. Radiusi necha sm?
38 smPQ
3
Radiusi 10 sm bo‘lgan aylananing eng uzun vatari necha sm?
4
Nima uchun diametr eng katta vatar?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun mo‘ljal o‘yiniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →