ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Yasash qoidalari va boshqotirmalar

Darslar 47–48 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
47

Sirkul va chizg‘ich yordamida yasashga doir masalalar

Darslik: 124–125-betlar
MaqsadSirkul va chizg‘ich bilan yasash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
sirkul · compasschizg‘ich (bo‘linmasiz) · straightedge (no marks)yasash · constructionasoslash · justification
Tushuntirish

Yasashga doir masalalarda faqat bo‘linmasiz bir tomoni tekis chizg‘ich va sirkul ishlatiladi. Chizg‘ich bilan faqat ixtiyoriy to‘g‘ri chiziq, berilgan nuqtadan o‘tuvchi chiziq va ikki nuqtadan o‘tuvchi chiziq chiziladi. Sirkul bilan ixtiyoriy aylana, markazi berilgan nuqtada bo‘lgan aylana, radiusi berilgan kesmaga teng aylana chiziladi va berilgan kesmaga teng kesma nurga uning boshidan qo‘yiladi. Chizg‘ichdagi millimetr bo‘linmalari bilan o‘lchash va uning ikki qirrasi yordamida parallel chiziq o‘tkazish mumkin emas. Yasashda yo‘l (qadamlar) topiladi va hosil bo‘lgan shakl shartni qanoatlantirishi asoslanadi. Sirkulning uchi o‘tkir: u bilan ehtiyot bo‘lib, kattalar nazoratida ishlang.

★Esda tuting
Faqat bo‘linmasiz chizg‘ich va sirkul
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Duradgor bir taxtadagi uzunlikni ikkinchisiga chizg‘ichsiz, o‘lchov tayoqchasi bilan ko‘chiradi. 40 sm va 25 sm ni ketma-ket qo‘yib, 65 sm; kattasidan kichigini ayirib, 15 sm hosil qiladi. Sirkul ham kesmani shunday ko‘chiradi.

Kim ishlatadi

Duradgor va tikuvchi o‘lchamlarni andazadan ko‘chiradi, quruvchi ikki joyda bir xil uzunlikni belgilaydi, dizayner shakllarni aniq nusxalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘oz tasmaning chetiga bir uzunlikni belgilab, uni boshqa chiziqqa ketma-ket ikki marta ko‘chiring va chizg‘ich bilan natijani tekshiring.

Namunalar
ABCDABCDOMN
AB va CD berilgan: OE nurga sirkul bilan AB, so‘ng uning oxiridan CD ni qo‘ysak, hosil bo‘lgan kesma uzunligi AB + CD ga teng.
CDAB − CDABONM
AB > CD bo‘lsa, nurga AB ni, so‘ng shu boshdan CD ni qo‘ysak, qolgan qismi AB − CD.
Sinfda faoliyat

«Ruxsat bor-yo‘q»: o‘qituvchi amal aytadi («millimetr bilan o‘lcha», «ikki nuqtadan chiziq o‘tkaz»), bolalar yasash qoidalariga ko‘ra ruxsat etilgan-etilmaganini aytadi.

Mashq
1
Chizg‘ich yordamida chizish mumkin bo‘lgan amalni tanlang: ikki nuqtadan chiziq o‘tkazish yoki kesmani 3,2 sm ga o‘lchash?
2
AB = 5 va CD = 3 kesmalar yig‘indisiga teng kesma yasaymiz. Uning uzunligi?
3
AB = 9 va CD = 4 kesmalar ayirmasiga teng kesma uzunligi?
4
Nima uchun yasashda «asoslash» kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKosmonavtika kuni: adolatli poygaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →