☰ Mundarija · Geometriya

Yasash qoidalari va boshqotirmalar

Darslar 47–48 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
47

Sirkul va chizg‘ich yordamida yasashga doir masalalar

Darslik: 124–125-betlar
MaqsadSirkul va chizg‘ich bilan yasash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
sirkul · compasschizg‘ich (bo‘linmasiz) · straightedge (no marks)yasash · constructionasoslash · justification
Tushuntirish

Yasashga doir masalalarda faqat bo‘linmasiz bir tomoni tekis chizg‘ich va sirkul ishlatiladi. Chizg‘ich bilan faqat ixtiyoriy to‘g‘ri chiziq, berilgan nuqtadan o‘tuvchi chiziq va ikki nuqtadan o‘tuvchi chiziq chiziladi. Sirkul bilan ixtiyoriy aylana, markazi berilgan nuqtada bo‘lgan aylana, radiusi berilgan kesmaga teng aylana chiziladi va berilgan kesmaga teng kesma nurga uning boshidan qo‘yiladi. Chizg‘ichdagi millimetr bo‘linmalari bilan o‘lchash va uning ikki qirrasi yordamida parallel chiziq o‘tkazish mumkin emas. Yasashda yo‘l (qadamlar) topiladi va hosil bo‘lgan shakl shartni qanoatlantirishi asoslanadi. Sirkulning uchi o‘tkir: u bilan ehtiyot bo‘lib, kattalar nazoratida ishlang.

Namunalar
AB va CD berilgan: OE nurga sirkul bilan AB, so‘ng uning oxiridan CD ni qo‘ysak, hosil bo‘lgan kesma uzunligi AB + CD ga teng.
AB > CD bo‘lsa, nurga AB ni, so‘ng shu boshdan CD ni qo‘ysak, qolgan qismi AB − CD.
Sinfda faoliyat

«Ruxsat bor-yo‘q»: o‘qituvchi amal aytadi («millimetr bilan o‘lcha», «ikki nuqtadan chiziq o‘tkaz»), bolalar yasash qoidalariga ko‘ra ruxsat etilgan-etilmaganini aytadi.

Mashq
1
Chizg‘ich yordamida chizish mumkin bo‘lgan amalni tanlang: ikki nuqtadan chiziq o‘tkazish yoki kesmani 3,2 sm ga o‘lchash?
2
AB = 5 va CD = 3 kesmalar yig‘indisiga teng kesma yasaymiz. Uning uzunligi?
3
AB = 9 va CD = 4 kesmalar ayirmasiga teng kesma uzunligi?
4
Nima uchun yasashda «asoslash» kerak?