☰ Mundarija · Geometriya

Burchak va uni o‘lchash

Darslar 10–11 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
10

Burchak. Burchaklarni taqqoslash

Darslik: 28–29-betlar
MaqsadBurchak va uning elementlarini bilish, burchaklarni taqqoslash.
Yangi so‘zlar
burchak · angleburchakning tomonlari va uchi · sides and vertex of an angleyoyiq burchak · straight angleburchakning ichki sohasi · interior of an angle
Tushuntirish

Uchi umumiy bo‘lgan ikki nur birgalikda burchakni hosil qiladi: bu nurlar burchak tomonlari, umumiy boshlang‘ich nuqta esa burchak uchi deb ataladi. ∠AOB yozuvida burchak uchi O o‘rtada yoziladi. Agar burchakning ikki tomoni birgalikda bitta to‘g‘ri chiziqni tashkil qilsa, bunday burchak yoyiq deb ataladi. Yoyiq bo‘lmagan burchak tekislikni ikki qismga ajratadi: tomonlar orasidagi qismi ichki soha, qolgani tashqi soha. Aksioma: yoyiq bo‘lmagan burchakni berilgan nurdan berilgan yarimtekislikka yagona usulda qo‘yish mumkin. Burchaklarni taqqoslash uchun ularni bir nurdan bitta yarimtekislikka qo‘yamiz: tomonlar ustma-ust tushsa burchaklar teng, bittasi ikkinchisining ichida qolsa u kichik.

Namunalar
∠AOB va ∠COD ni OD nurdan bir yarimtekislikka qo‘ysak, OA nur ∠COD ichiga tushsa, ∠AOB < ∠COD.
Yoyiq burchak boshqa har qanday yoyiq bo‘lmagan burchakdan katta.
Sinfda faoliyat

«Qog‘oz burchaklar»: ikkita qog‘oz burchakni kesib oling (kattalar yordamida) va bir-biriga ustma-ust qo‘yib, qaysi biri katta ekanini aniqlang.

Mashq
1
∠AOB yozuvida qaysi harf burchak uchini bildiradi?
2
Yoyiq burchakning tomonlari qanday nurlardan iborat?
3
Ikki burchakni taqqoslaganda tomonlari ustma-ust tushdi. Burchaklar haqida nima deya olamiz?
4
Nima uchun yoyiq burchak boshqa burchaklardan katta?