ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Isbotlashga doir masalalar

Darslar 57 · 1 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
57

Isbotlashga doir masalalar

Darslik: 148–149-betlar
MaqsadIsbotlashga doir masalalarni shart–isbot–asoslash tartibida yozishni bilish.
Yangi so‘zlar
isbotlashga doir masala · proof problemasoslash · justificationbissektrisa · bisectormediana · median
Tushuntirish

Isbotlashga doir masala kichik teoremaga o‘xshaydi: berilgan tasdiq to‘g‘riligini ko‘rsatish kerak. Avval «Berilgan» va «Isbotlash kerak» yoziladi, chizma chiziladi. So‘ng har bir qadam ta’rif, aksioma yoki avval isbotlangan teorema bilan asoslanadi. Ko‘pincha uchburchaklar tengligi alomatlari (TBT, BTB, TTT) ishlatiladi, so‘ngra mos elementlar tengligi xulosa qilinadi. Foydali usul: shart uchun yordamchi chiziq o‘tkazish yoki burchaklarni harflar bilan belgilash. Oxirida isbotlangan fikr yana yoziladi. Chizmada shunday ko‘rinishi isbot hisoblanmaydi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qurilish nazoratchisi “ramka to‘g‘ri ko‘rinadi” degan gapni qabul qilmaydi, u o‘lchov va hisobni so‘raydi. Isbot masalasi ham shunday: berilgan, isbotlash kerak va har qadam uchun sabab. Ishonch hissiyotga emas, sababga tayanadi.

Kim ishlatadi

Nazoratchi va muhandis hisobni tasdiqlaydi, huquqshunos dalil keltiradi, dasturchi algoritm to‘g‘riligini asoslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

“Juft sonning ikki baravari juft” degan gapni Berilgan / Isbotlash kerak / Sabab shaklida daftarga yozing.

Namunalar
ααααOACBDMN
AB va CD to‘g‘ri chiziqlar O nuqtada kesishadi, OM esa ∠AOC bissektrisasi. OM ning davomi (ON nur) ∠BOD ni teng ikkiga bo‘lishini isbotlang. ∠MOA = ∠MOC = α. ∠NOB va ∠MOA vertikal, shuning uchun ∠NOB = α; ∠NOD va ∠MOC ham vertikal, ∠NOD = α. Demak ON bissektrisa.
ABCMN
ABC teng yonli uchburchakda AB = AC, M va N mos ravishda AB va AC ning o‘rtalari. BN = CM ekanini isbotlang. △ABN va △ACM: AB = AC (shart), AN = AM (teng tomonlarning yarmi), ∠A umumiy. TBT bo‘yicha △ABN = △ACM, mos tomonlar teng: BN = CM.
Sinfda faoliyat

Do‘stingiz bilan navbatma-navbat isbot o‘ynang: biri bitta qadamni yozadi, ikkinchisi uning asosini (teorema yoki ta’rif) aytadi.

Mashq
1
Vertikal burchaklardan biri 84°. Uning bissektrisasi hosil qilgan burchak necha gradus?
2
Teng yonli ABC (AB = AC), M, N yon tomonlarning o‘rtalari. BN = CM ni isbotlashda qaysi uchburchaklar taqqoslanadi?
ABCMN
3
AB = AC = 10 sm, M va N yon tomonlarning o‘rtalari. AM necha sm?
10 sm10 smABCMN
4
Nima uchun isbotning har bir qadamiga asos yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTuyoqlilar kuzatuvi: kim boradi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →