ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Kesma uzunligi va uni o‘lchash

Darslar 5–6 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
5

Kesmaning uzunligi va uning xossalari

Darslik: 14–15-betlar
MaqsadKesma uzunligi tushunchasini va AC = AB + BC xossasini qo‘llash.
Yangi so‘zlar
birlik kesma · unit segmentkesmaning uzunligi · length of a segmentkesmalar yig‘indisi · sum of segmentsmasofa · distance
Tushuntirish

O‘lchash uchun bitta kesmani tanlab, uni birlik kesma deymiz (uzunligi 1). Birlik kesmani (kerak bo‘lsa, uning ulushlarini ham) berilgan kesma bo‘ylab ketma-ket qo‘yib, nechta sig‘ishini sanaymiz; hosil bo‘lgan musbat son kesmaning uzunligi bo‘ladi. Har qanday kesma tayin musbat uzunlikka ega va teng kesmalarning uzunliklari teng. Asosiy xossa (isbotsiz qabul qilinadi): to‘g‘ri chiziqda B nuqta A va C nuqtalar orasida yotsa, AC = AB + BC bo‘ladi. Shu xossadan kesmalarni qo‘shish va ayirish kelib chiqadi: masalan, B nuqta AC kesmada yotsa, BC = AC − AB. A va B nuqtalar orasidagi masofa AB kesmaning uzunligiga teng.

ABBCACABC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bog‘ eshigi A dan favvora B gacha to‘g‘ri yo‘l 120 m, favvoradan skameyka C gacha shu to‘g‘ri chiziqda yana 80 m. A dan C gacha 120 + 80 = 200 m. Agar C nuqta A bilan B orasida bo‘lsa, masofa 120 - 80 = 40 m bo‘lardi: tartib muhim.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi yo‘l uzunligini qismlarga bo‘lib o‘lchaydi, yo‘l quruvchi masofalarni qo‘shadi, yetkazib beruvchi marshrut uzunligini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Stolingiz uzunligini ikki bo‘lakda chizg‘ich yoki qarich bilan o‘lchang, so‘ng butun uzunligini bir o‘lchamda toping va ikki natijani solishtiring.

Namunalar
6 sm10 smABC
A, B, C bir to‘g‘ri chiziqda, B oraliqda, AB = 6 sm, BC = 10 sm bo‘lsa, AC = 6 + 10 = 16 sm.
AB = 6 sm, BC = 10 sm, lekin tartibi noma’lum bo‘lsa, AC = 16 sm yoki AC = 10 − 6 = 4 sm bo‘lishi mumkin (A nuqta B va C orasida bo‘lsa).
Sinfda faoliyat

«Ip bilan o‘lcha»: ipni 3 ta nuqta qilib belgilab, uzun va qisqa bo‘laklarni solishtiring: bo‘laklar uzunliklari yig‘indisi butun ipga tengmi?

Mashq
1
To‘g‘ri chiziqda B nuqta A va C orasida. AB = 7 sm, BC = 12 sm. AC necha sm?
7 sm12 sm?ABC
2
AC = 30 sm, AB = 11 sm, B nuqta A va C orasida. BC necha sm?
11 sm?30 smABC
3
A, B, C bir to‘g‘ri chiziqda, AB = 4, BC = 9. AC ning mumkin bo‘lgan ikki qiymatini toping.
4
Nima uchun AC = AB + BC tenglik uchta nuqta bir to‘g‘ri chiziqda bo‘lmaganda doim ham to‘g‘ri bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →