☰ Mundarija · Geometriya

Uchburchak burchaklari yig‘indisi. Tashqi burchak

Darslar 37–38 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
37

Uchburchak ichki burchaklarining yig‘indisi haqidagi teorema

Darslik: 98–99-betlar
MaqsadUchburchak ichki burchaklari yig‘indisi teoremasini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
ichki burchaklar · interior anglesburchaklar yig‘indisi · angle sumteng yonli uchburchak · isosceles trianglenisbat · ratio
Tushuntirish

Teorema: uchburchak ichki burchaklarining yig‘indisi 180° ga teng, ya’ni ∠A + ∠B + ∠C = 180°. Isbot: A uchidan BC ga parallel a chiziq o‘tkazamiz. a va BC parallel bo‘lgani uchun a bilan AB hosil qilgan ichki almashinuvchi burchak ∠B ga, a bilan AC hosil qilgan ichki almashinuvchi burchak ∠C ga teng. A uchida ∠B, ∠A va ∠C ga teng uch burchak birgalikda yoyiq burchak hosil qiladi, shuning uchun ∠A + ∠B + ∠C = 180°. Bu teoremadan har qanday uchburchakda ko‘pi bilan bitta to‘g‘ri yoki o‘tmas burchak borligi kelib chiqadi. Masalalarda noma’lum burchaklarni x yoki nisbatdagi qismlar orqali belgilab, ularning yig‘indisini 180° ga tenglaymiz.

Namunalar
△ABC da ∠A = 50°, ∠B = 65° bo‘lsa, ∠C = 180° − 50° − 65° = 65°.
Uchburchak burchaklari 3 : 4 : 5 nisbatda: 3x + 4x + 5x = 180°, x = 15°; burchaklar 45°, 60°, 75°.
Sinfda faoliyat

«Yirtilgan burchaklar»: qog‘oz uchburchakning burchaklarini yirtib (qaychisiz), uchlarini bir nuqtaga yonma-yon qo‘ying: ular to‘g‘ri chiziq hosil qiladi.

Mashq
1
△ABC da ∠A = 72°, ∠B = 38°. ∠C necha gradus?
2
Teng yonli uchburchakning uchidagi burchagi 40°. Asosidagi burchagi necha gradus?
3
Uchburchak burchaklari 1 : 2 : 3 kabi nisbatda. Eng katta burchagini toping.
4
Nima uchun uchburchakda ikkita o‘tmas burchak bo‘lishi mumkin emas?