ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Perpendikulyar va uchburchak yasash

Darslar 51–52 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
52

Uchburchakni berilgan uch tomoniga ko‘ra yasash

Darslik: 134–135-betlar
MaqsadUchburchakni uch tomoniga va tomon hamda unga yopishgan burchaklariga ko‘ra yasash.
Yangi so‘zlar
uch tomoni bo‘yicha yasash · construction from three sidestahlil · analysisyechim mavjudligi · existence of a solutionyopishgan burchaklar · adjacent angles
Tushuntirish

Uzunliklari a, b, c bo‘lgan kesmalar berilgan, c eng katta bo‘lsin. Uchburchak yasash: to‘g‘ri chiziqda AB = c kesmani sirkul bilan qo‘yamiz; markazi A da radiusi b, markazi B da radiusi a bo‘lgan aylanalar chizamiz; ularning kesishgan C nuqtasini A va B bilan tutashtiramiz. Tahlil: aylanalar kesishsagina yechim bor, buning uchun a + b > c bo‘lishi kerak (uchburchak tengsizligi). Tomoni c va unga yopishgan α, β burchaklar berilsa: AB = c ni olib, A uchida AB nurga α, B uchida BA nurga β burchakni bir yarimtekislikka qo‘yamiz; tomonlari kesishgan nuqta C. Asoslashni TTT yoki BTB alomatlari beradi.

cabABC
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘qituvchi arqon bilan uchburchak maydon belgilamoqchi. 4 m, 6 m va 7 m tomonlar mumkin, chunki 4 + 6 > 7. 4 m, 5 m va 10 m esa mumkin emas, chunki 4 + 5 < 10. Tomonlar uzunligi uchburchak yasashdan oldin tekshiriladi.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi uchburchak uchastkani belgilaydi, chodir yasovchi uch tayanchning uzunligini tanlaydi, plitka dizayneri uchburchak plitkalarni moslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga 6, 8, 11 va 5, 5, 12 uzunliklarni yozing. Qaysi uchlikdan uchburchak chiqishini chizmasdan, faqat tengsizlik bilan aniqlang.

Namunalar
5 sm3 sm4 smABC
Tomonlar 3, 4, 5 sm: 3 + 4 > 5 — yasash mumkin. 2, 3, 7 sm: 2 + 3 < 7 — mumkin emas.
70°60°50°5 smABC
AB = 5 sm, A = 70°, B = 60° bo‘lsa, C uchi burchak tomonlarining kesishishidan topiladi; ∠C = 180° − 70° − 60° = 50°.
Sinfda faoliyat

«Uchburchak yasaymiz»: 4, 5, 6 sm li tomonlar bilan sirkul va chizg‘ich yordamida uchburchak yasang (sirkul uchi o‘tkir — ehtiyot bo‘ling).

Mashq
1
5, 6 va 12 sm tomonli uchburchak yasab bo‘ladimi?
2
Tomonlari 6, 8, 10 sm uchburchak perimetri necha sm?
3
Tomoni va unga yopishgan burchaklari 40° va 75° bo‘lgan uchburchakning uchinchi burchagi?
40°75°?5 smABC
4
Nima uchun uch kesma bilan har doim ham uchburchak yasab bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQizilqum chetiga: poyezdmi, avtobusmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →