☰ Mundarija · Geometriya

Burchakni ko‘chirish va bissektrisa yasash

Darslar 49–50 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
50

Burchak bissektrisasini yasash

Darslik: 130–131-betlar
MaqsadBurchak bissektrisasini yasashni bilish va asoslash.
Yangi so‘zlar
bissektrisa yasash · constructing a bisectorteng radiusli aylanalar · circles of equal radiuskesishish nuqtasi · intersection pointburchakni teng uchga bo‘lish · trisecting an angle
Tushuntirish

A burchak bissektrisasini yasash: 1) markazi A da ixtiyoriy radiusli aylana chizamiz, u burchak tomonlarini B va C da kesadi; 2) radiusni o‘zgartirmay, markazlari B va C da ikkita aylana chizamiz va ularning kesishgan D nuqtasini belgilaymiz; 3) AD nurni o‘tkazamiz. Asoslash: △ABD va △ACD da AB = AC, BD = CD, AD umumiy, TTT bo‘yicha teng, demak ∠BAD = ∠CAD. To‘g‘ri burchakni teng uch qismga bo‘lish ham mumkin (markazi B va C dagi aylanalar birinchi aylana bilan kesishgan nuqtalar orqali). Ixtiyoriy burchakni sirkul va chizg‘ich bilan teng uchga bo‘lib bo‘lmasligi keyinchalik isbotlangan; masalan 60° ni teng uchga bo‘lib bo‘lmaydi.

Namunalar
80° li burchak bissektrisasi 40° li ikki burchak hosil qiladi; bissektrisani ikki marta yasasak 20° li burchak chiqadi.
90° li burchakni teng ikkiga bo‘lsak 45°, 60° ni bo‘lsak 30° chiqadi.
Sinfda faoliyat

«Buklab tekshir»: qog‘ozda burchak chizib, bissektrisani sirkul bilan yasang, so‘ng burchakni buklab, burma bissektrisaga mos tushishini tekshiring.

Mashq
1
Bissektrisa yasash natijasida 130° li burchak qanday ikki burchakka bo‘linadi? Har biri?
2
60° li burchak yasab, bissektrisasini yasasak necha gradusli burchak hosil bo‘ladi?
3
90° ni ikki marta teng ikkiga bo‘lsak, burchak qancha bo‘ladi? (gradus)
4
Bissektrisa yasashning asoslashida qaysi tenglik alomati qo‘llanadi?