🎯 Missiya: Vaqt chizig‘ini devorga qaysi masshtabda chizamiz — va 1409-yil chiziq boshidan necha sm da bo‘ladi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariJuma kuni maktabda «Ipak yo‘li kuni» ko‘rgazmasi tayyorlanadi, kelasi dushanba ochiladi. Koridor devorining 3 m li qismida vaqt chizig‘i bo‘ladi. Uni tuzishni sizning jamoaga topshirdik.
A
AnvarDevor 300 sm, ikki chetidan 15 sm dan bo‘sh qoldiramiz: foydalanadigan uzunlik 300 − 2 × 15 = 270 sm. Chiziqqa Ipak yo‘li davridagi voqealarni qo‘yamiz.
Z
ZarinaKo‘rgazmada ovoz burchagi ham bo‘ladi. Tovushlar: it vov-vov, soat chiq-chiq, qozon biqir-biqir. Bular tovushga lar. Ko‘zga ko‘rinadigan holatga taqlid ham bor: milt-milt, dir-dir, lim-lim.
J
Jasurda asos aynan takrorlanadi (duk-duk) yoki unli o‘zgaradi (taraq-turuq). Orasiga chiziqcha qo‘yiladi. Fe’l ham yasaladi: miltillamoq, shitirlamoq.
Siz
Kechqurun uzoqda chiroq milt-milt qilardi — bu holatga taqlid, to‘g‘rimi?
Ona tili
🔒Qulf 1: Devor va ovozlar
Topshiriq: Taqlid so‘zlarni ajrat: tovushgami yoki holatga?
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
AnvarOkrug muzeyining ta’lim bo‘limiga orqali yozdik: Ipak yo‘li xaritasi kerak. Oddiy xat kunlar yetadi, e-xat soniyalarda boradi va fayl ham biriktiriladi.
Z
Zarina ism@server ko‘rinishida, @ belgisi «at» deb o‘qiladi. «Kimga» va «Mavzu» maydonlarini to‘ldirdik. Xatni rahbar bilan birga yubordik.
M
MalikaJavob keldi: xarita fayli da, bosib chiqarsangiz bo‘ladi, manba sifatida muzeyni ko‘rsating.
J
JasurBitta xat esa g‘alati: «Siz yutdingiz! Havolani bosing va parolingizni kiriting». Bu — va firibgarlik. Parolni hech kimga bermaymiz.
Informatika
🔒Qulf 2: Muzeyga xat
Topshiriq: Qaysi xat shubhali?
Seshanba
J
JasurInglizchada: Buyuk ipak yo‘li bitta emas, ko‘p yo‘llar tarmog‘i, uzunligi 6000 km dan ortiq. Sharqdan g‘arbga ipak, choy, ziravorlar; g‘arbdan sharqqa oltin, kumush va qimmatbaho toshlar ketgan.
Z
ZarinaSavdogarlar karvonda tuyalar bilan yurgan; yo‘l xavfli edi: cho‘l, tog‘, yomon ob-havo. “Samarkand was as important as Bukhara.”
A
AnvarInglizchada yana: travel, journey va trip farqi. “The journey across the desert took two days.” “We went on a school trip.” Ko‘rgazmaga kelgan sinflar uchun yozuv tayyorlaymiz.
M
MalikaGeografiyada Quyi Zarafshon okrugini o‘rgandik: Buxoro vohasi (uzunligi taxminan 102 km, eni 50–70 km) va Qorako‘l vohasi. Buxoro Ipak yo‘lidagi muhim shahar edi.
J
JasurSurxondaryoda Termizda 1914-yilda taxminan +50°C kuzatilgan — O‘zbekistonda qayd etilgan eng yuqori harorat. Karvonlar shunday cho‘llardan o‘tgan.
Ingliz tiliGeografiya
🔒Qulf 3: Buyuk ipak yo‘li
Topshiriq: Ipak yo‘lida sharqqa nima ketgan?
A
AnvarJahon tarixidan: 1235-yildagi qurultoy rus yerlari va Shimoliy Kavkazni bosib olishga qaror qildi, qo‘shinni Botuxon boshqardi. 1243-yilga kelib Jo‘ji ulusi — Oltin O‘rda shakllandi.
Z
ZarinaXitoyda Sun sulolasi (960–1279) davrida iqtisod o‘sdi, chinni va ipak to‘qish rivojlandi. 1279-yildan Yuan sulolasi, 1368-yildan Min sulolasi. Chjen Xening dengiz sayohatlari 1405–1433-yillarda bo‘lgan.
M
MalikaO‘zbekiston tarixidan: Mirzo Ulug‘bek (1394–1449) 1409-yilda o‘n besh yoshida Movarounnahr hokimi etib tayinlangan, 1412-yildan butun Movarounnahrni boshqargan. 1449-yilda uning hayoti fojia bilan tugagan.
J
JasurChiziqqa yetti nuqta qo‘yamiz: 960 (Sun), 1243 (Oltin O‘rda), 1279 (Yuan), 1368 (Min), 1405 (Chjen Xening birinchi sayohati), 1409 (Ulug‘bek hokim) va 1449.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 4: Yetti nuqta
Topshiriq: Qaysi voqea chiziqning eng chap (eng erta) qismiga tushadi?
🔑 Kalit: Devorga yetti voqea: 960, 1243, 1279, 1368, 1405, 1409, 1449 — 950 dan 1450 gacha, jami 500 yil.
Chorshanba
A
AnvarAvval daftarda kichik modelda mashq qilamiz. : A va B markazli, AB radiusli ikki aylana C va C₁ da kesishadi; CC₁ chizig‘i AB ni o‘rtasidan kesadi.
M
MalikaHar sana belgisi chiziqqa bo‘lishi kerak: O nuqtadan aylana chizamiz — A va B; A va B markazli AB radiusli aylanalar C da kesishadi; OC — perpendikulyar.
Z
ZarinaChiziq uchidagi o‘q 60° burchak bo‘lsin, uning si chiziq bo‘ylab ketadi: burchak uchida aylana — B va C; B va C markazli teng aylanalar D da kesishadi; AD — bissektrisa. Asos: ABD va ACD uch tomoni bo‘yicha teng.
J
JasurSana belgisi — 1,5 sm kenglikdagi yorliq. Ikki belgi tegmasligi uchun markazlari orasi kamida 1,5 sm bo‘lsin. Sirkul uchi o‘tkir — kattalar nazoratida ishlaymiz.
Geometriya
🔒Qulf 5: Belgilar va o‘q
Topshiriq: Ikki belgi markazi orasi 1,2 sm, belgi kengligi 1,5 sm. Nima bo‘ladi?
🔑 Kalit: Sana belgisi 1,5 sm kenglikda: qo‘shni belgilar markazlari orasi kamida 1,5 sm bo‘lishi kerak.
A
AnvarMasshtab — kasr: 1 sm / 2 yil. Yilni santimetrga o‘tkazish uchun ga, ya’ni 1/2 ga ko‘paytiramiz: 40 yil = 40 · 1/2 = 20 sm.
M
MalikaQoida: (a/b) · (c/d) = ac/(bd); da teskarisiga ko‘paytiramiz: (a/b) : (c/d) = (a/b) · (d/c). da surat va maxraj alohida: (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ.
J
JasurMisol: ((x − 1)/x) · (x²/(x − 1)) = x. Oxirida natija sodda — to‘g‘ri ishlaganimiz belgisi. Birgalikda amallarda ga rioya qilamiz.
Z
ZarinaUch masshtabni hisobladik. Chiziq 500 yil: 1 sm = 1 yil — 500 sm; 1 sm = 2 yil — 500 · 1/2 = 250 sm; 1 sm = 5 yil — 500 · 1/5 = 100 sm.
A
Anvar1405 va 1409 orasi 4 yil: 1 sm = 1 yilda 4 sm, 1 sm = 2 yilda 4 · 1/2 = 2 sm, 1 sm = 5 yilda 4 · 1/5 = 0,8 sm.
Algebra
🔒Qulf 6: Masshtab — bu kasr
Topshiriq: ((x²)/(x + 1)) · ((x + 1)/x) ni soddalashtiring.
🔑 Kalit: Chiziq 500 yil: 1 sm = 1 yil — 500 sm; 2 yil — 250 sm; 5 yil — 100 sm. 1405–1409 orasi: 4, 2 yoki 0,8 sm.
Payshanba
Z
ZarinaTexnologiya sinfida tikilgan ko‘ylak ko‘rgazmada turadi. Tartib: o‘rta chiziqlar siyrak chok bilan belgilanadi, so‘ng . Yelka choki chetdan taxminan 1 sm da tikiladi.
A
Anvarda kamchiliklar tuzatiladi. Yoqa o‘mizi bilan ishlanadi, 1 sm chok bilan tikiladi. 45° qiyalikda qirqiladi.
M
MalikaEtak ikki marta buklanadi: avval 0,3–0,5 sm, so‘ng yana. Oxirida ortiqcha iplar kesiladi, bo‘r izlari o‘chiriladi.
J
JasurDazmol harorati matoga mos bo‘lsin: tabiiy ipak va sun’iy tola — past, jun — o‘rta, paxta va zig‘ir — yuqori. Dazmol va mashinada faqat o‘qituvchi nazoratida ishlaymiz; qaychi yopiq uzatiladi.
Texnologiya
🔒Qulf 7: Ipak va dazmol
Topshiriq: Tabiiy ipak ko‘ylakni dazmollashda harorat qanday bo‘lishi kerak?
M
Malika A = Fs, birligi — . 1 J = 1 N · 1 m. Ko‘chish bo‘lmasa, ish nolga teng: devorni itarib charchasak ham, fizikada ish yo‘q.
A
AnvarYog‘och panelni aravachaga ko‘taramiz: og‘irligi 60 N, balandlik 0,5 m. A₁ = 60 × 0,5 = 30 J.
J
JasurAravachani koridor bo‘ylab 20 m itaramiz, ishqalanish kuchi 6 N. A₂ = 6 × 20 = 120 J. Kuch kichik, lekin ko‘chish katta.
Z
Zarina4-laboratoriyada (o‘qituvchi nazoratida) brusokni ko‘tarsak A₁ = Ph, shu masofaga tekis sudrasak A₂ = F₂h, odatda A₂ < A₁. Uch marta takrorlab, o‘rtachasini olamiz.
Fizika
🔒Qulf 8: Ko‘tarish yoki itarish
Topshiriq: Qaysi biri ko‘proq ish: 60 N panelni 0,5 m ko‘tarish yoki aravachani 20 m itarish (6 N)?
Z
ZarinaKo‘rgazmada «Bilasizmi?» kartochkalari bo‘ladi. Biologiyadan: tovuqning ajdodi — Janubi-Sharqiy Osiyo o‘rmonlaridagi bankiv tovug‘i.
A
Anvarlar odam yaratgan. Tuxum zotlari (leggorn) yiliga 200–300 tuxum beradi, go‘sht zotlari kam tuxum beradi. — tez o‘sadigan go‘sht tovuqlari. Jo‘ja da ham chiqariladi.
J
JasurIt haqida: sut emizuvchi, oyoqlari tanasi ostida, barmoqlarida yuradi, tashqi qulog‘i harakatchan, jun qoplami ikki qavat. va lari bor.
M
MalikaGigiyena ham yozamiz: parranda bilan ishlagandan keyin qo‘lni sovun bilan yuvamiz, go‘sht va tuxumni yaxshilab pishiramiz. Notanish itga yaqinlashmaymiz.
Biologiya (Zoologiya)
🔒Qulf 9: «Bilasizmi?» kartochkalari
Topshiriq: Qaysi zot yo‘nalishi yiliga 200–300 tuxum beradi?
Juma
A
AnvarAdabiyotda Abdulla Qahhor: 1907-yil 17-sentabrda Qo‘qonda tug‘ilgan, otasi temirchi; «Sarob» romani (1934) mashhur asarlaridan.
Z
Zarina«O‘g‘ri» hikoyasida xalq maqoli qilib olingan. Mazmunini aytmayman — darslikda. Hikoyada ellikboshi, amin, pristav kabi amaldorlar nomi uchraydi.
J
JasurRus tilida А. И. Куприн (1870–1938) va «Слон» hikoyasi. So‘zlar: слон, зверинец, развлечь, девочка. Hikoyani kitobdan o‘qiymiz.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 10: O‘qish burchagi
Topshiriq: Rus so‘zlarini suratlarga moslashtir.
So‘zni mos rasmga sudrang (yoki ikkalasini ketma-ket bosing)
AnvarKalitlar: foydalaniladigan uzunlik 270 sm; chiziq 500 yil: 1 sm = 1 yil — 500 sm, 2 yil — 250 sm, 5 yil — 100 sm; qo‘shni belgilar markazi orasi kamida 1,5 sm.
Z
Zarina1 sm = 1 yil sig‘maydi: 500 > 270. 1 sm = 5 yil sig‘adi, lekin 1405 va 1409 orasi 0,8 sm < 1,5 sm: belgilar ustma-ust tushadi.
J
Jasur1 sm = 2 yil: 250 sm ≤ 270 sm, va 1405–1409 orasi 2 sm ≥ 1,5 sm. Ikkala shart bajariladi.
M
Malika1409-yil chiziq boshidan (950-yildan) (1409 − 950) : 2 = 459 : 2 = 229,5 sm da. Devor chetidan hisoblasak, 15 sm qo‘shamiz: 244,5 sm.
Siz
Qaror: 1 sm = 2 yil; 1409 — chiziq boshidan 229,5 sm. 960 esa boshidan 5 sm da.
Algebra
🔒Qulf 11: Qaror: qaysi masshtab?
Topshiriq: Qaysi kalitlar birgalikda 1 sm = 2 yilni tanlatdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Vaqt chizig‘i: 1 sm = 2 yil
Maqsad: «Ipak yo‘li kuni» uchun devorga 950–1450-yillar vaqt chizig‘ini chizish. Foydalaniladigan uzunlik 270 sm. Uch masshtabni hisobladik: 1 sm = 1 yil — 500 sm (sig‘maydi); 5 yil — 100 sm, lekin 1405 va 1409 orasi 0,8 sm (belgilar tegadi); 2 yil — 250 sm, orasi 2 sm. Tanlov: 1 sm = 2 yil. 1409 — boshidan 229,5 sm. Tavsiya: belgilarni sirkul bilan perpendikulyar chizish.