☰ Mundarija · Geometriya

Yasash qoidalari va boshqotirmalar

Darslar 47–48 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
48

Qiziqarli masala va boshqotirmalar

Darslik: 126–127-betlar
MaqsadMantiqiy boshqotirmalarni yechishga o‘rganish.
Yangi so‘zlar
boshqotirma · puzzleqalamni uzmay chizish · drawing in one stroketeng bo‘laklar · equal partsmantiqiy fikrlash · logical thinking
Tushuntirish

Boshqotirma masalalarda tayyor formula yo‘q: chizma chizib, bir nechta usulni sinab ko‘rish va qonuniyatni topish kerak. Qalamni uzmay va biror kesma ustidan ikki marta yurgizmay chizish mumkinligi haqida qoida: shaklda toq sondagi kesma uchrashadigan nuqtalar soni 0 yoki 2 bo‘lsa, uni bir yo‘la chizish mumkin. Chunki har bir oraliq nuqtadan o‘tishda ikkita kesma ishlatiladi; faqat boshlanish va tugash nuqtalari toq bo‘lishi mumkin. Yana bir qulay usul: sonlar ketma-ketligini topish, masalan har bir yangi kvadrat qo‘shilganda nechta cho‘p kerak bo‘lishini sanash. Cho‘plar bilan mashq qilganda ularni sindirmang; o‘tkir uchli narsalardan foydalanmang.

Namunalar
Kvadrat va uning ikki diagonali: har bir burchak nuqtasida 3 ta kesma uchrashadi (toq), jami 4 ta toq nuqta — qalamni uzmay chizib bo‘lmaydi.
Ketma-ket 5 ta kvadrat cho‘plardan: 4 + 3 · 4 = 16 ta cho‘p kerak (birinchisiga 4, har keyingisiga 3 ta).
Sinfda faoliyat

«Cho‘p boshqotirmasi»: 6 ta bir xil cho‘pdan 4 ta teng tomonli uchburchak hosil qiling (fazoda — uchburchakli piramida). Kattalar nazoratida, cho‘plarni sindirmang.

Mashq
1
Kvadrat va ikki diagonalida nechta uchburchak bor?
2
ABC uchburchakning BC tomonida D nuqta olinib, AD chizildi. Chizmada nechta uchburchak bor?
3
Ketma-ket 7 ta kvadrat cho‘plardan yasalsa, nechta cho‘p kerak?
4
Nima uchun 4 ta toq nuqtali shaklni bir yo‘la chizib bo‘lmaydi?