ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Qashqadaryo tabiiy geografik okrugi

Darslar 54–55 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
54

Qashqadaryo tabiiy geografik okrugi

Darslik: 133–136-betlar
MaqsadQashqadaryo okrugining o‘rni, tog‘lari, geologik tuzilishi va qazilmalarini bilish.
Yangi so‘zlar
Kitob-Shahrisabz botig‘i · Kitab-Shakhrisabz depressionkarst · karstqoldiq tog‘ · residual mountainQarshi cho‘li · Karshi desert
Tushuntirish

Qashqadaryo okrugi O‘zbekistonning janubida joylashgan. Okrug shimolda Qoratepa, Zirabuloq va Ziyovuddin tog‘lari, g‘arbda Jarqoq, Muborak va Dengizko‘l qirlari bilan o‘ralgan; janub va janubi-g‘arbdagi Sandiqli qumlari ortida Turkmaniston boshlanadi, sharqdagi Hisor va janubi-sharqdagi Boysun tog‘lari esa uni Surxondaryodan ajratib turadi. Shimoli-sharqda Zarafshon tizmasining g‘arbiy davomi — Chaqilkalon (Zebon cho‘qqisi 2336 m), Qoratepa (2197 m), Zirabuloq va Ziyovuddin joylashgan; sharqda Hisor tizmasi va uning davomi Hazrat Sulton, Chaqchar, Boysun. Hisor va Chaqchar tutashgan joyda Botirboy, Seversev kabi kichik muzliklar bor. Tog‘lar g‘arbga pasayib, Kitob-Shahrisabz botig‘iga, adirlarga va tekislikka o‘tadi. G‘arbiy qismida Qarshi cho‘li va vohasi, shimolida Qarnob va Jom, janubi-sharqida Nishon cho‘llari bor. Tog‘lar paleozoyda gersin burmalanishida ko‘tarilgan; gips va ohaktoshli Chaqilkalonda karst rivojlangan, chuqur g‘orlar bor. Tekislik Turon plitasining sharqiy chetida yotadi. Gaz, neft, marmar, gips, dala shpati va qurilish materiallari konlari bor.

TomonChegara
shimolQoratepa, Zirabuloq, Ziyovuddin tog‘lari
g‘arbJarqoq, Muborak, Dengizko‘l qirlari
sharq, janubi-sharqHisor va Boysun tog‘lari (Surxondaryodan ajratadi)
janub, janubi-g‘arbSandiqli qumlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Devorga suvoq tortayotgan quruvchi gipsdan tayyorlangan kukundan foydalanadi. Gips Qashqadaryo kabi tog‘lardan qazib olinadigan tog‘ jinsidir.

Kim ishlatadi

Geologlar g‘orlar va bo‘shliqlarni o‘rganadi, qurilish muhandislari yer ostida bo‘shliq bor-yo‘qligini tekshiradi, g‘orshunoslar tadqiqot olib boradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir stakan sovuq suvga bir chimdim tuz solib aralashtiring va necha soniyada erishini kuzating. Ichmang.

Namunalar
Chaqilkalon tog‘ida gips va ohaktosh yog‘in suvida erib, g‘or va voronkalar hosil qiladi.
Qarshi cho‘lidagi sho‘rxok pastqamliklar (masalan, Do‘ltalisho‘r) tuzli suv to‘planadigan joylardir.
Sinfda faoliyat

«Tizma tuzilishi»: xaritada Qashqadaryo okrugi chegaralarini 4 tomon bo‘yicha (shimol, g‘arb, janub, sharq) rangli chiziq bilan belgilang va chegaradosh obyektlarni yozing.

Mashq
1
Okrugni Surxondaryodan qaysi tog‘lar ajratadi?
2
Karst jarayoni nima uchun Chaqilkalonda rivojlangan?
3
Zebon 2336 m, Qoratepaning eng baland joyi 2197 m. Farq necha metr?
4
Okrugda qanday foydali qazilmalar bor?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKosmonavtika kuni: adolatli poygaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →