Amaliy mashg‘ulot. O‘zbekiston tabiiy geografik okruglariga qiyosiy tavsif berish
Ikki okrugni taqqoslash uchun reja tuziladi: 1) geografik o‘rni, 2) yerusti tuzilishi va qazilmalari, 3) iqlimi, 4) ichki suvlari, 5) tuproq, o‘simlik va hayvonot dunyosi, 6) farqlarning sabablari. Misol: Ustyurt va Surxondaryo. Ustyurt eng shimoli-g‘arbda, Surxondaryo eng janubda; Ustyurt 100–200 m li plato, Surxondaryo esa 4643 m gacha tog‘lar va vodiydan iborat. Ustyurtda yanvar –10…–11°C, sovuqsiz kunlar 153 kun, yog‘in 100–120 mm; Surxondaryoda qish iliq (yanvar taxminan +2,8°C), yoz juda issiq, vodiyda yog‘in 133–230 mm. Ustyurtda doimiy daryo yo‘q, Surxondaryoda Surxondaryo va Sheroboddaryo bor. Ustyurtda sur-qo‘ng‘ir tuproq, shuvoq va sho‘ra, sayg‘oq; Surxondaryoda bo‘z tuproq, subtropik mevalar, balandlik mintaqalari va tog‘ takasi. Farqlar sababi: Ustyurt shimolda ochiq va tekis, Surxondaryo janubda va tog‘lar bilan o‘ralgan. Taqqoslashni Qizilqum–Farg‘ona va O‘rta–Quyi Zarafshon juftlarida ham qilish mumkin.
| Reja bandi | Ustyurt | Surxondaryo |
|---|---|---|
| Joylashuvi | shimoli-g‘arb | janub |
| Yer yuzasi | platoning balandligi 100–200 m | tog‘lar 4643 m gacha, vodiy |
| Yanvar o‘rtachasi | –10…–11 °C | ≈ +2,8 °C |
| Yillik yog‘in | 100–120 mm | 133–230 mm |
| Daryo | doimiy daryo yo‘q | Surxondaryo, Sherobod |
Ikki yo‘lak orasidan tanlashda bola jadval tuzadi: uzunligi, qiyaligi, soyasi. Har bir ustun bo‘yicha taqqoslagach, qaysi yo‘l qulayroq ekanini ko‘radi. Rejali taqqoslash qarorni osonlashtiradi.
Xaridorlar va sayohatchilar variantlarni taqqoslaydi, tadqiqotchilar ikki hodisani mezonlar bo‘yicha solishtiradi, rejalashtiruvchilar joy tanlaydi.
Ikkita sevimli o‘yin yoki ikkita maktab fanini uchta mezon bo‘yicha jadvalda solishtiring.
«Juft taqqoslash»: sinfda 3 guruhga bo‘linib, har biri bitta juftlikni (Ustyurt–Surxondaryo, Qizilqum–Farg‘ona, O‘rta–Quyi Zarafshon) 6 bandli reja bo‘yicha jadvalda taqqoslab, taqdim etadi.