ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Okruglar qiyosi va yakuniy takrorlash

Darslar 67–68 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
67

Amaliy mashg‘ulot. O‘zbekiston tabiiy geografik okruglariga qiyosiy tavsif berish

Darslik: 169-bet
MaqsadTabiiy geografik okruglarni reja asosida qiyosiy tavsiflashni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
qiyosiy tavsif · comparative descriptiontafovut · differenceo‘xshashlik · similarityreja · plan
Tushuntirish

Ikki okrugni taqqoslash uchun reja tuziladi: 1) geografik o‘rni, 2) yerusti tuzilishi va qazilmalari, 3) iqlimi, 4) ichki suvlari, 5) tuproq, o‘simlik va hayvonot dunyosi, 6) farqlarning sabablari. Misol: Ustyurt va Surxondaryo. Ustyurt eng shimoli-g‘arbda, Surxondaryo eng janubda; Ustyurt 100–200 m li plato, Surxondaryo esa 4643 m gacha tog‘lar va vodiydan iborat. Ustyurtda yanvar –10…–11°C, sovuqsiz kunlar 153 kun, yog‘in 100–120 mm; Surxondaryoda qish iliq (yanvar taxminan +2,8°C), yoz juda issiq, vodiyda yog‘in 133–230 mm. Ustyurtda doimiy daryo yo‘q, Surxondaryoda Surxondaryo va Sheroboddaryo bor. Ustyurtda sur-qo‘ng‘ir tuproq, shuvoq va sho‘ra, sayg‘oq; Surxondaryoda bo‘z tuproq, subtropik mevalar, balandlik mintaqalari va tog‘ takasi. Farqlar sababi: Ustyurt shimolda ochiq va tekis, Surxondaryo janubda va tog‘lar bilan o‘ralgan. Taqqoslashni Qizilqum–Farg‘ona va O‘rta–Quyi Zarafshon juftlarida ham qilish mumkin.

Reja bandiUstyurtSurxondaryo
Joylashuvishimoli-g‘arbjanub
Yer yuzasiplatoning balandligi 100–200 mtog‘lar 4643 m gacha, vodiy
Yanvar o‘rtachasi–10…–11 °C≈ +2,8 °C
Yillik yog‘in100–120 mm133–230 mm
Daryodoimiy daryo yo‘qSurxondaryo, Sherobod
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki yo‘lak orasidan tanlashda bola jadval tuzadi: uzunligi, qiyaligi, soyasi. Har bir ustun bo‘yicha taqqoslagach, qaysi yo‘l qulayroq ekanini ko‘radi. Rejali taqqoslash qarorni osonlashtiradi.

Kim ishlatadi

Xaridorlar va sayohatchilar variantlarni taqqoslaydi, tadqiqotchilar ikki hodisani mezonlar bo‘yicha solishtiradi, rejalashtiruvchilar joy tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikkita sevimli o‘yin yoki ikkita maktab fanini uchta mezon bo‘yicha jadvalda solishtiring.

Namunalar
Qizilqum va Farg‘ona: ikkalasida yoz issiq, lekin Farg‘ona tog‘lar bilan o‘ralgan, qum cho‘li Yozyovon markazda; Qizilqumda esa daryo yo‘q, yog‘in 75–100 mm.
O‘rta va Quyi Zarafshon: O‘rta qismida tog‘lar va yog‘in 177–881 mm, Quyi qismida voha tekisligi, yog‘in 100–200 mm va Amu-Buxoro kanali.
Sinfda faoliyat

«Juft taqqoslash»: sinfda 3 guruhga bo‘linib, har biri bitta juftlikni (Ustyurt–Surxondaryo, Qizilqum–Farg‘ona, O‘rta–Quyi Zarafshon) 6 bandli reja bo‘yicha jadvalda taqqoslab, taqdim etadi.

Mashq
1
Qiyosiy tavsif rejasining 6 bandini sanang.
2
Ustyurt va Surxondaryo qishi nima uchun har xil?
3
Ustyurt yanvari –10°C, Surxondaryo yanvari +3°C (taxminan). Farq necha daraja?
4
Nima uchun Qizilqumda daryo yo‘q, Farg‘onada bor?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYozgi ekspeditsiya: qayerga boramiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →