☰ Mundarija · Geografiya

Okruglar qiyosi va yakuniy takrorlash

Darslar 67–68 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
67

Amaliy mashg‘ulot. O‘zbekiston tabiiy geografik okruglariga qiyosiy tavsif berish

Darslik: 169-bet
MaqsadTabiiy geografik okruglarni reja asosida qiyosiy tavsiflashni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
qiyosiy tavsif · comparative descriptiontafovut · differenceo‘xshashlik · similarityreja · plan
Tushuntirish

Ikki okrugni taqqoslash uchun reja tuziladi: 1) geografik o‘rni, 2) yerusti tuzilishi va qazilmalari, 3) iqlimi, 4) ichki suvlari, 5) tuproq, o‘simlik va hayvonot dunyosi, 6) farqlarning sabablari. Misol: Ustyurt va Surxondaryo. Ustyurt eng shimoli-g‘arbda, Surxondaryo eng janubda; Ustyurt 100–200 m li plato, Surxondaryo esa 4643 m gacha tog‘lar va vodiydan iborat. Ustyurtda yanvar –10…–11°C, sovuqsiz kunlar 153 kun, yog‘in 100–120 mm; Surxondaryoda qish iliq (yanvar taxminan +2,8°C), yoz juda issiq, vodiyda yog‘in 133–230 mm. Ustyurtda doimiy daryo yo‘q, Surxondaryoda Surxondaryo va Sheroboddaryo bor. Ustyurtda sur-qo‘ng‘ir tuproq, shuvoq va sho‘ra, sayg‘oq; Surxondaryoda bo‘z tuproq, subtropik mevalar, balandlik mintaqalari va tog‘ takasi. Farqlar sababi: Ustyurt shimolda ochiq va tekis, Surxondaryo janubda va tog‘lar bilan o‘ralgan. Taqqoslashni Qizilqum–Farg‘ona va O‘rta–Quyi Zarafshon juftlarida ham qilish mumkin.

Namunalar
Qizilqum va Farg‘ona: ikkalasida yoz issiq, lekin Farg‘ona tog‘lar bilan o‘ralgan, qum cho‘li Yozyovon markazda; Qizilqumda esa daryo yo‘q, yog‘in 75–100 mm.
O‘rta va Quyi Zarafshon: O‘rta qismida tog‘lar va yog‘in 177–881 mm, Quyi qismida voha tekisligi, yog‘in 100–200 mm va Amu-Buxoro kanali.
Sinfda faoliyat

«Juft taqqoslash»: sinfda 3 guruhga bo‘linib, har biri bitta juftlikni (Ustyurt–Surxondaryo, Qizilqum–Farg‘ona, O‘rta–Quyi Zarafshon) 6 bandli reja bo‘yicha jadvalda taqqoslab, taqdim etadi.

Mashq
1
Qiyosiy tavsif rejasining 6 bandini sanang.
2
Ustyurt va Surxondaryo qishi nima uchun har xil?
3
Ustyurt yanvari –10°C, Surxondaryo yanvari +3°C (taxminan). Farq necha daraja?
4
Nima uchun Qizilqumda daryo yo‘q, Farg‘onada bor?