Tuproqlar va O‘rta Osiyo tuproqlari

Tuproq — unumdorlik xususiyatiga ega bo‘lgan, quruqlikning yuza yumshoq qatlami. Tuproq hosil bo‘lishi tog‘ jinslarining nurashidan boshlanadi, lekin mayda bo‘laklarga aylangan jinsning o‘zi hali tuproq emas, u tuproqning ona jinsi deyiladi. Unga o‘simlik va hayvon qoldiqlari tushib, bakteriya va zamburug‘lar ta’sirida chirib, chirindi (gumus)ga aylansa, issiqlik, nam va havo ta’sirida jins asta-sekin tuproqqa o‘zgaradi. Tuproq uch qismdan iborat: ona jins, organik moddalar (chirindi bilan) va o‘simlik uchun kerakli moddalar erigan tuproq eritmasi. Unumdorlik — tuproqning o‘simlikni suv va oziq moddalar bilan ta’minlash qobiliyati; u tuproqdagi chirindi miqdoriga ham bog‘liq. Tuproq mexanik tarkibiga ko‘ra gilli, qumoq, qumli, shag‘alli bo‘ladi; o‘g‘it solish, sug‘orish, ishlov berish va sho‘rini yuvish bilan unumdor, madaniy tuproqqa aylantirish mumkin. Suv va shamol yuvib-uchirishi, sho‘rlanish va ifloslanish esa tuproqni buzadi.