Tuproqlar haqida tushuncha
Tuproq — unumdorlik xususiyatiga ega bo‘lgan, quruqlikning yuza yumshoq qatlami. Tuproq hosil bo‘lishi tog‘ jinslarining nurashidan boshlanadi, lekin mayda bo‘laklarga aylangan jinsning o‘zi hali tuproq emas, u tuproqning ona jinsi deyiladi. Unga o‘simlik va hayvon qoldiqlari tushib, bakteriya va zamburug‘lar ta’sirida chirib, chirindi (gumus)ga aylansa, issiqlik, nam va havo ta’sirida jins asta-sekin tuproqqa o‘zgaradi. Tuproq uch qismdan iborat: ona jins, organik moddalar (chirindi bilan) va o‘simlik uchun kerakli moddalar erigan tuproq eritmasi. Unumdorlik — tuproqning o‘simlikni suv va oziq moddalar bilan ta’minlash qobiliyati; u tuproqdagi chirindi miqdoriga ham bog‘liq. Tuproq mexanik tarkibiga ko‘ra gilli, qumoq, qumli, shag‘alli bo‘ladi; o‘g‘it solish, sug‘orish, ishlov berish va sho‘rini yuvish bilan unumdor, madaniy tuproqqa aylantirish mumkin. Suv va shamol yuvib-uchirishi, sho‘rlanish va ifloslanish esa tuproqni buzadi.
Kuchli yomg‘irdan keyin loyqa suv ochiq qiyalikdagi tuproqni oqizib ketadi, yonidagi o‘tli qiyalik esa joyida turibdi. Bola o‘simlik qoplami tuproqni joyida tutishini ko‘radi.
Bog‘bonlar va dehqonlar tuproq turini tekshiradi, qurilish ishchilari tuproq tarkibini hisobga oladi, tuproqshunoslar tuproq namunalarini o‘rganadi.
Yoningizdan ochiq yer va o‘simlik bilan qoplangan yer bo‘lagini toping va ikkalasi o‘rtasidagi ikkita farqni yozing. Faqat qarang, qazimang.
«Tuproq stakani»: shaffof idishga bog‘ tuprog‘idan solib, suv quying va chayqating; cho‘kishini kuzating: pastda qum va shag‘al, tepada mayda zarra. Qo‘lni yuving.