Geologik tuzilishi va yer yuzasining taraqqiyoti
O‘zbekiston hududi ikkita katta tektonik tuzilmada joylashgan: Tyanshan orogeni (tog‘li qism) va Turon plitasi (tekislik qismi). Bu tuzilmalar gersin va alp tog‘ hosil bo‘lish davrlarida shakllangan. Paleogen davrida hudud oxirgi marta sayoz (200 m dan chuqur bo‘lmagan) dengiz ostida qolgan, neogenda yangi tektonik harakatlar boshlanib dengiz chekingan, tog‘ tizmalari ko‘tarilgan va ular orasida botiqlar cho‘kib, qalinligi 1000 m dan ortiq cho‘kindi qatlam to‘plangan. Harakatlar hozir ham davom etgani uchun zilzilalar bo‘lib turadi: kuchi ayrim joylarda 8–9 ballgacha yetishi mumkin (1966-yilgi Toshkent va 1976- va 1984-yillardagi Gazli zilzilalari shular jumlasidan). Foydali qazilmalardan neft va gaz Farg‘ona vodiysida (Chimyon, Polvontosh va boshqalar), Qashqadaryo hamda Buxoro viloyatlarida (Sho‘rtan, Muborak), Ustyurtda; ko‘mir Angren (qo‘ng‘ir) va Sharg‘unda (toshko‘mir); mis Olmaliq atrofida (Qalmoqqir), oltin Qizilqumda (Muruntov), fosforit Markaziy Qizilqumda, tuz va kaliy tuzlari Hisor tog‘ tarmoqlarida, shuningdek marmar va qurilish materiallari bor.
Maktab binosiga qo‘shimcha qavat qurishdan oldin muhandislar yerning ostida qanday qatlamlar borligini tekshiradi. Geologik tuzilishni bilish binoning mustahkam bo‘lishiga yordam beradi.
Geologlar yer osti qatlamlarini o‘rganadi, qurilish muhandislari poydevor loyihasini tuzadi, konchilar foydali qazilma izlaydi.
Hovlingiz yoki sinf oynasidan tashqarida tuproq, tosh yoki asfaltning qaysi biri ko‘proq ekanini kuzatib, uni yozing. Qazmang.
«Konlar bo‘yicha qidiruv»: yozuvsiz xaritada oltin, mis, gaz, ko‘mir, marmar uchun turli belgilar tanlab, 8 ta konni tegishli viloyatga joylashtiring.