Xaritalarning turlari va ulardan foydalanish
Xaritalar masshtabiga ko‘ra yirik masshtabli (1 : 10 000 dan 1 : 200 000 gacha), o‘rta masshtabli (1 : 200 000 dan 1 : 1 000 000 gacha) va mayda masshtabli (1 : 1 000 000 dan kichik) bo‘ladi. Mazmuniga ko‘ra ular umumiy geografik va mavzuli xaritalarga bo‘linadi: umumiy geografik xaritada relyef, daryo, ko‘l, aholi punktlari, yo‘llar va chegaralar bir xil aniqlikda beriladi; mavzuli xarita esa bitta mavzuni, masalan iqlim, tuproq yoki foydali qazilmalarni tasvirlaydi. Vazifasiga ko‘ra xaritalar ilmiy, o‘quv, sayohat va boshqa turlarga bo‘linadi. Atlas — yagona dastur asosida tuzilgan va bir-birini to‘ldiradigan xaritalar to‘plami. Xaritada masofani topish uchun avval 1 sm joyda necha km ekanini masshtabdan aniqlaymiz, so‘ng ikki nuqta orasidagi masofani santimetrda o‘lchaymiz va ikkala sonni ko‘paytiramiz.
Do‘stlar sayohat rejalashtirmoqda. Bitta xaritada yo‘llar va shaharlar, boshqasida faqat yog‘ingarchilik ko‘rsatilgan. Bola maqsadga qarab qaysi xaritani ochishni biladi: yo‘l topish uchun birinchisini, ob-havo uchun ikkinchisini.
Haydovchilar yo‘l xaritasidan, fermerlar tuproq yoki iqlim xaritasidan, geologlar foydali qazilmalar xaritasidan foydalanadi.
Xarita javob bera oladigan uchta savol o‘ylab yozing, masalan: yo‘l qayerga boradi, qayerda yomg‘ir ko‘p yog‘adi, tepalik qanchalik baland. Har biri uchun qaysi xaritani ochishni ayting.
«Masofa ustasi»: har guruh atlasdan ikki shaharni tanlaydi, ularning oralig‘ini chizg‘ich va masshtab bilan hisoblaydi; natijalarni solishtiring.