Yil fasllari va iqlim resurslari
O‘zbekistonda fasl almashinuvi kalendar sanasiga emas, havoning o‘rtacha sutkalik haroratiga bog‘liq: harorat +5°C chegarasidan yuqoriga o‘tsa — bahor, +20°C dan yuqoriga o‘tsa — yoz boshlanadi; aksincha, +20°C dan pastga tushsa — kuz, +5°C dan pastga tushsa — qish keladi. Shu sababli bahor fevraldan, yoz esa mayning oxiridan boshlanib, taxminan besh oy davom etadi, haqiqiy kuz esa oktabrdan keladi. Qishda ob-havo tez o‘zgaradi; eng sovuq 40 kun «qish chillasi» (25-dekabrdan 5-fevralgacha), eng issiq 40 kun «yoz chillasi» (25-iyundan 5-avgustgacha) deb ataladi. Bahorda yillik yog‘inning taxminan 40 foizi yog‘adi, ba’zan jala bo‘lib tog‘ etaklarida sel keltiradi; 21-mart — kun bilan tun tenglashgan Navro‘z. Iqlim resurslari: 225–266 kun sovuq bo‘lmaydi, +10°C dan yuqori haroratlar yig‘indisi 4500–5900°C, quyosh yiliga 2500–3000 soat porlaydi. Bu ingichka tolali paxta, qovun, tarvuz, uzum, meva yetishtirishga, shuningdek quyosh va shamol energiyasidan foydalanishga imkon beradi.
| Fasl | Boshlanishi (o‘rtacha sutkalik harorat) |
|---|---|
| bahor | +5 °C dan oshganda |
| yoz | +20 °C dan oshganda |
| kuz | +20 °C dan pasayganda |
| qish | +5 °C dan pasayganda |
Ba’zi yillari o‘rik gullari taqvimdagi sanadan oldin ochiladi. Bola mavsum sanaga emas, havo haroratiga qarab boshlanishini biladi, shuning uchun bahor qachon kelganini tabiat belgilaridan ham ko‘ra oladi.
Dehqonlar va bog‘bonlar ish rejasini haroratga qarab tuzadi, quyosh batareyalari bilan ishlovchi mutaxassislar iqlim resurslarini baholaydi, ob-havo xizmati mavsumlarni kuzatadi.
Uch kun davomida hovli yoki ko‘chadagi daraxtlarni kuzatib, kurtak yoki barglarda o‘zgarish bor-yo‘qligini yozing.
«Fasl taqvimi»: o‘z shahringiz uchun 12 oyli diagramma tuzing: har oyga +5°C va +20°C chizig‘ini qo‘yib, fasllar boshlanishini aniqlang. Ma’lumot atlas yoki ob-havo ma’lumotnomasidan olinadi.