ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Qashqadaryo tabiiy geografik okrugi

Darslar 54–55 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
55

Iqlimi, suvlari, tuproqlari va hayvonot dunyosi (Qashqadaryo)

Darslik: 137–139-betlar
MaqsadQashqadaryo okrugining iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simlik va hayvonlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Qashqadaryo · Kashkadarya (river)Qarshi magistral kanali · Karshi Main Canalqor-muzlik suvi · snow-and-glacier waterkenglik stansiyasi · latitude station
Tushuntirish

Okrug yozi issiq, quruq va uzoq, qishi nisbatan iliq. Shimol va sharqdan tog‘lar sovuq Arktika va Sibir havosini to‘sadi, g‘arb tomon ochiq bo‘lgani uchun dengiz va subtropik havo kirib keladi. Yanvarning o‘rtachasi tekislikda 0…+2°C (Qarshida +0,2°C), ba’zan –23…–29°C gacha sovuq bo‘ladi. Iyulning o‘rtachasi +28…+29°C, eng issiq harorat Qarshida +46°C gacha yetgan. G‘arbda yillik yog‘in 131–155 mm, shimoli-sharqda 368–545 mm, tog‘da 700–800 mm. Sovuqsiz kunlar 210–242 kun. Eng katta daryo — Qashqadaryo: u Hisor tizmasidan boshlanib, Muborakka yetmay qumlarga singib ketadi; irmoqlari Jinnidaryo, Oqsuv, Tanxoz, Yakkabog‘daryo, G‘uzordaryo. Ularning bir qismi kichik muzliklardan to‘yinadi; suvi mart–iyunda ko‘p. Qarshi magistral kanali Amudaryo suvini kuchli nasoslar bilan yuqoriga ko‘tarib keltiradi, Chimqo‘rg‘on, Pachkamar va Tallimarjon suv omborlari bor. Tuproq: Qarshi cho‘lida och bo‘z, g‘arbda sur-qo‘ng‘ir va qumli, sho‘rxok; adirda oddiy va to‘q bo‘z; 1200–2500 m da tog‘-jigarrang; yuqorida tog‘-o‘tloq. O‘simlik: qumda juzg‘un, selin, saksovul; adirda shuvoq, bodom, zirk, do‘lana; tog‘da archa, yong‘oq, zarang. Hayvonlar: tekislikda sariq yumronqoziq, qo‘shoyoq, jayron; tog‘da ayiq, tog‘ takasi, silovsin. Hisor qo‘riqxonasi (taxminan 80 ming ga) archazorlar va qor barsi, tog‘ echkisini asraydi. Kitobdagi kenglik stansiyasi Yer qutblarining harakatini o‘rganadigan xalqaro ilmiy markazlardan biri.

HududYillik yog‘in, mm
g‘arb131–155
shimoli-sharq368–545
tog‘lar700–800
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shamolli kunda bola devor orqasida shamol sezilmasligini, ochiq joyda esa kuchli esishini payqaydi. Tog‘lar ham sovuq shamoldan shunday to‘siq bo‘lib, ba’zi hududlarda qishni yumshoq qiladi.

Kim ishlatadi

Me’morlar binolarni shamolga qarshi joylashtiradi, bog‘bonlar daraxtlarni himoya uchun to‘siqlar bilan o‘rab oladi, iqlimshunoslar hududlarni solishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Shamolli kunda uy yoki maktab devori yonida turib, devor ortida va ochiq joyda shamol farqini sezing. Yo‘ldan uzoqda turing.

Namunalar
Qarshi cho‘lida yozda +40°C dan yuqori kunlarda kunduzi yurish o‘rniga ertalab va kechqurun harakat qilish kerak.
Qashqadaryo suvi Muborakka yetmasdan qumga singishi tufayli daryo okeanga yetmaydi, ya’ni u berk havzaga mansub.
Sinfda faoliyat

«Daryolar shoxlari»: Qashqadaryo va uning 5 irmog‘ini daraxt shaklida chizing, har bir irmoqning uzunligini yozing (Oqsuv 115, Yakkabog‘ 108, Tanxoz 104, G‘uzor 68, Jinni 57 km).

Mashq
1
Qashqadaryo qayerda tugaydi?
2
Qarshi magistral kanali nima uchun kerak?
3
Oqsuv 115 km, Yakkabog‘daryo 108 km. Jami necha km?
4
Nima uchun qishda bu okrug shu kenglikdagi shimoliy joylardan iliq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKosmonavtika kuni: adolatli poygaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →