Yer yuzasi tuzilishining asosiy xususiyatlari
O‘rta Osiyo relyefi ikki qismga bo‘linadi: tekisliklar markaziy, g‘arbiy va shimoliy qismlarda, tog‘lar esa sharq va janubda joylashgan. Tekislikning katta qismini Turon tekisligi egallaydi; unda Qoraqum va Qizilqum cho‘llari bor. Cho‘llarda nurash va shamol relyefni shakllantiradi, shuning uchun barxan, qum tepalari va qum tizmalari ko‘p uchraydi. G‘arbda, Kaspiy bilan Orol orasida Ustyurt platosi ko‘tarilib turadi; uning chetlari chink deb ataluvchi tik jarliklar bilan tugaydi. Tog‘oldi va tog‘ oralig‘idagi tekisliklar — Farg‘ona vodiysi, Mirzacho‘l, Zarafshon, Qashqadaryo va Surxondaryo vodiylari — daryolar keltirgan yotqiziqlardan hosil bo‘lgan, ular eng unumdor vohalardir. Sharqda Tyanshan tog‘lari (eng baland cho‘qqisi G‘alaba cho‘qqisi, 7439 m), janubda Pomir (Ismoil Somoniy cho‘qqisi, 7495 m) ko‘tarilgan; Pomirdagi Fedchenko muzligi o‘lkadagi eng uzun muzlik hisoblanadi.
Yo‘l qurilishidan oldin muhandislar hududning relyefini o‘rganadi. Tekislikda yo‘l to‘g‘ri tortiladi, tog‘li joyda esa tepaliklarni aylanib o‘tadi. Bola yo‘lning egri-bugri bo‘lishi sababini relyefdan topadi.
Yo‘l muhandislari va haydovchilar relyefni hisobga oladi, tog‘ yo‘lboshchilari qiyin joylarni biladi, geograflar relyef xaritalarini tuzadi.
Yo‘lingizda ko‘rgan bitta yo‘l yoki ko‘chaning to‘g‘ri yoki egri ekanini kuzatib, sababini o‘ylab bir gap yozing.
«Relyef modeli»: guruhlar qum, loy yoki plastilindan Turon tekisligi, Tyanshan va Pomir tizmasi modelini yasaydi, nomlar yozilgan bayroqchalar qadaydi.