ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Havo massalari va tekislik iqlimi

Darslar 16–17 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
16

Havo massalari. Siklon va antisiklonlar

Darslik: 41–42-betlar
MaqsadHavo massalari, havo frontlari, siklon va antisiklonlarning xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
havo massasi · air masshavo fronti · atmospheric frontsiklon · cycloneantisiklon · anticyclone
Tushuntirish

Troposferaning katta hudud ustidagi harorati, namligi va tiniqligi bir xil bo‘lgan katta havo hajmi havo massasi deyiladi. Hosil bo‘lgan kengligiga qarab ular arktika, mo‘tadil, tropik va ekvator havo massalariga, mo‘tadil va tropik massalar esa dengiz hamda kontinental turlarga bo‘linadi. O‘rta Osiyo iqlimi shakllanishida arktika, mo‘tadil va tropik massalar qatnashadi: arktika havosi sovuq va quruq, g‘arbdan kelgan mo‘tadil havo salqin va ko‘pincha yog‘inli, yozda esa o‘lkaning o‘zida issiq, quruq kontinental tropik havo vujudga keladi. Turli havo massalari tutashgan oraliq zona havo fronti deyiladi; sovuq frontda harorat tez pasayib, yog‘in yog‘adi, iliq frontda esa ob-havo asta-sekin iliydi. Markazida bosim past bo‘lgan va havo yuqoriga ko‘tariladigan girdob siklon deb ataladi, uning ob-havosi bulutli va yog‘inli; markazida bosim yuqori, havo pastga tushadigan girdob antisiklon bo‘lib, ob-havosi ochiq, yozda issiq, qishda sovuq bo‘ladi.

Havo massasiXususiyati
arktikasovuq va quruq
mo‘rtacha kengliksalqin, ko‘pincha yog‘in keltiradi
tropik (yozda)issiq va quruq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ob-havo xabarida «bugun kechqurun sovuq front keladi» deyiladi. Bola havo massalari almashishini bilgani uchun harorat pasayishini tushunadi va ertalab yengil ko‘ylak o‘rniga issiqroq kiyim tayyorlaydi.

Kim ishlatadi

Meteorologlar ob-havo xaritalarini tahlil qiladi, uchuvchilar frontlarni hisobga olib yo‘lni tanlaydi, dehqonlar sovuq kelishidan oldin ekinlarni himoya qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ertangi ob-havo bashoratini eshitsangiz, uning asosida kiyim va yo‘l uchun ikkita qaror yozing.

Namunalar
Janubdan siklon kirib kelganda Toshkentda qishda harorat bir necha gradusga ko‘tarilib, yomg‘ir yoki yomg‘irli qor yog‘ishi mumkin.
GirdobMarkazda bosimHavoOb-havo
siklonpastko‘tariladibulutli, yog‘in
antisiklonyuqoripastga tushadiochiq
Antisiklon ostida yoz kunlari bulutsiz va juda issiq, qish tunlari esa tiniq va qattiq sovuq bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Siklon–antisiklon»: qog‘ozga ikkita girdob chizib, strelkalar (soat strelkasi yo‘nalishi va unga teskari) va «Past» yoki «Yuqori» bosim yozuvini qo‘ying; keyin har biriga mos ob-havo kartochkasini biriktiring.

Mashq
1
Havo massasi nima?
2
Siklon va antisiklonda ob-havo qanday?
3
Havo bosimi siklon markazida 990 gPa, atrofida 1010 gPa. Farq necha gPa?
4
Nima uchun siklonda yog‘in yog‘adi? Tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKanal bo‘yida saralash joyiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →